Paranoja që justifikon arsyet

Teksa SHBA avancojnë me sistemin e MAR në Evropë, elementet kryesore të së cilit do të vendosen në Çeki dhe Poloni, Moska refuzon të besojë, se qëllimi kryesor i këtij sistemi është Irani. Pretendimet e Rusisë hidhen poshtë si të pabazuara. Tani për tani zgjerim i NATO – s vazhdon thjesht deri në kufijtë e Rusisë dhe, nëse do të arrihet nga administrata e Bushit, edhe deri te shtetet e ish Bashkimit Sovjetik, paralajmërimet e Moskës mbi rrezikun e një Lufte të re të Ftohtë i marrin si pak të çmendura. Zyrtarët më të lartë rusë, presidentin e zgjedhur Medvedjev dhe V. Putinin, që po largohet nga ky post, i quajnë paranojakë, por ndërkohë pretendohet se a është gati NATO, që duke përfshirë në përbërje të vet Ukrainën dhe Gjeorgjinë të përzihet në diskutime rreth pakicave etnike ruse në këto vende ?
Raundet e bisedimeve të zhvilluara nga Presidenti Amerikan (kohët e fundit), nga Samiti i Bukureshtit deri në takimet me Putinin treguan sa shumë kohë ka kaluar që nga ai takimi më 2001, kur Bushi, sipas fjalëve të tij, “ e kundroi deri në shpirt” Putinin dhe i pëlqeu ajo, që pa atje. Tani shpirti i Putinit është njollosur me dyshime. Përse ky njeri mendon, sikur nga Perëndimi mund të vijë vetëm rreziku i luftës.
Ndoshta sepse në fund të Luftës së Ftohtë prishja jo e dhunshme e Traktatit të Varshavës përkoi me forcimin e kundërshtarit të tij, Aleancës Atlantiko-Veriore? Në vend që ta shpërndante organizatën, lajtmotivi i të cilës ishte armiqësia me Moskën, Uashingtoni nisi të luajë me të si me muskuj, sikur Moska ishte ende armik. Nëse
M. Gorbaçovi i vlerësoi për monedhë të pastër sigurimet e amerikanëve, se në rast se Rusia do të pranonte futjen e Gjermanisë së bashkuar në NATO, aleanca nuk do të avanconte më tutje në Lindje, përse tani Rusia duhet t’i besojë premtimeve.
Më pas, disa u habitën pas futjes së habitshme në NATO më 1999 të Polonisë, Hungarisë dhe Çekisë, dhe aleanca atlantiko-veriore, me gjithë thirrjet këmbëngulëse të Rusisë, goditi nga ajri Serbinë, përse Putini më 2000 të mos përgjigjej me shpalljen e “ konceptit të ri të sigurimit që do të thoshte kthim nga mirëkuptimi në antagonizmin e mëparshëm”.
Jo të gjithë në SHBA e fajësojnë Moskën. Zgjerimi i NATO-s në Evropën Lindore u quajt nga diplomati dhe politologu i njohur amerikan Xhorxh Kenan, as më shumë dhe as më pak, por si “ gabimi më fatal i politikës amerikane gjatë gjithë erës pas Luftës së Ftohtë”. Natyrisht, Kenan gëzon autoritet të veçantë në këtë çështje. Në veprën e tij ...ai futi edhe këtë rresht: “ Në bazën e qëndrimit neurotik të Kremlinit ndaj problemeve ndërkombëtare qëndron ndjenja tradicionale e pavetëdijshme ruse e të qënit zbuluar. Ata gjithmonë i janë trembur pushtimit të huaj”.
E përse jo ? Gjatë shekujve Rusinë e kanë pushtuar Polonia, Perandoria Osmane, Suedia, Austria, Franca, Britania dhe Gjermania. Shtetet e Bashkuara u bënë perandori globale e hipermilitarizuar në flamurin e kundërvënies Moskës. Shprehja e Kenanit “ frenim” u interpretua nga rusët si “ futje në unazë “. Siç shkruante historiani Marshall T. Po, “ asnjë komb në botë nuk është ndeshur me një trysni të tillë kaq të gjatë dhe kaq të pamëshirshëm ushtarake”.
Me sa duket, Putini merr kënaqësi nga takimet me Xh. Bushin. Sigurisht Presidenti i shkathët rus vazhdimisht, duke nisur që nga takimi i tyre i parë në 2001, kur ai e bindi Bushin për afrinë e tyre shpirtërore, “ ja hodhi” kolegut amerikan. Samiti në Soçi nuk bëri përjashtim. Rrahjet e krahëve, llafet e bukura, madje disa pa vallesh popullore pas darkës, nuk e fshehën dot faktin, që lideri rus edhe një herë ja mbylli derën para hundës mysafirit të vet. Më tepër se gjithçka tjetër në botë Bushit i duhej thjesht marrëveshja për MAR. Ky qe shansi i tij i fundit. Ai për këtë erdhi këtu. Kurse Putini e nisi mbrapsht me gisht në gojë. Këshilltari i presidentit të SHBA për Çështjet e Sigurimit Kombëtar, Stiven Hedhi, bëri një tentativë të panatyrshme për ta paraqitur takimin dhe Samitin e NATO – s nën dritën më të mirë. “ Ky ishte udhëtim interesant dhe shumë i suksesshëm… që do të bëhet themel i sigurt për partneritet në të ardhmen”, - u shpreh ai, Rusia shprehu pëlqimin parimor edhe me idenë për domosdoshmërinë e bashkëpunimit për problemin e MAR globale.
Në të vërtetë, pavarësisht bisedave para takimit lidhur me marrëveshjen mbi garancitë dhe bashkëpunimin teknik, në Soçi, Putini qëndroi me kokëfortësi në të veten. Ai e përvijoi edhe një herë qëndrimin e Moskës, sipas të cilit objektet e planifikuara nga SHBA janë rrezik potencial për sigurinë e Rusisë dhe mund të prishin balancën e forcave në Evropë dhe për to s’ka nevojë, sepse forcat e raketave mësymëse të Iranit ndodhen vetëm në embrion dhe ende duhet provuar që ato përbëjnë rrezik. Anketat e opinionit publik tregojnë, se këtë pikëpamje të Putinit e kanë edhe shumica në Çeki dhe Poloni. Qeveritë e këtyre vendeve ende nuk e kanë pranuar skemën amerikane. Këtë vendim e ndesh edhe në opinionin e pjesës më të madhe të Evropës Perëndimore. Kështu, në Britani nuk rreshtin demonstrimet lidhur me faktin, që vitin e kaluar qeveria, pa u këshilluar me Parlamentin i dha në dispozicion Bushit, Bazën Menëith Hill të FUA. Lëvizja për çarmatimin bërthamor javën e shkuar shpërndau deklaratën me firmat e 35 deputetëve të të dy partive me thirrje për Gordon Braun, që në të ardhmen të mos e ngatërrojnë Britaninë me detyrime, pa e diskutuar më parë problemin në parlament. Kësaj kërkese nuk iu përgjigj njeri, askush sado e çuditshme të duket, përveç Putinit.
Deklaratat e Hedllit lidhur me suksesin e NATO– s në samitin e Bukureshtit nuk duken aspak bindëse. Problem kyç për Bushin është sigurimi i ekspansionit të mëtejshëm të Aleancës në Lindje. Lideri amerikan deshi që Ukraina dhe Gjeorgjia të marrin sa më parë garancitë e futjes në NATO. Kurse mori Kroacinë dhe Shqipërinë. Padyshim, në Tiranë të gjithë ndihen mirënjohës. Veçse e gjitha kjo s’mund të quhet paradë triumfale e lirisë. Fajtor i rënies së shpresave të Bushit ishte, padyshim, Putini. Ai e arriti këtë, duke i dhënë të kuptojnë partnerëve energjetikë, si Gjermania, që nëse NATO shkon më tej në Lindje, ata do i presin pasoja të pakëndshme. Në kontekst më të gjerë fjalët e Hedlit, që Bushi dhe Putini ishin “ përçues të mirë të marrëdhënieve ruso – amerikane” shkojnë ndesh me realitetin, sepse ishin lëshimet e pamotivuara të Bushit, që e provokuan Putinin të ndërmerrte hapa më flagrante, si rregull shikon anash. Por ai, së shpejti do e lërë postin, kurse Putini, ka shumë mundësi, të qëndrojë në pushtet për një afat të pacaktuar. Në Rusi, me sa duket, s’ka “ rosa të çala”. Dhe s’ka pikë dyshimi, se kush nga dy çiklistët e biçikletës dyshe do të qeshi i fundit.

*Marrë nga The Boston Globe-18 Prill 2008