Bota me sytë e Rajmonda Bulkut

Është përkëdhelur në familjen e saj, ku të gjitha femrat janë të bukura; është përkëdhelur nga fati tek mbetet po aq e bukur, dhe pse pranë të pesëdhjetave; është përkëdhelur nga filmi, ku ka pasur rolet që do t’i lakmonte çdo aktore. Dhe ka vendosur të bëjë diçka që e kishte refuzuar gjithmonë: të rrëfejë në revistën “JETA” si ka qenë kjo jetë plot përkëdhelje

Arta ÇANO

1976. Kinostudio.

“Do më zgjedhin vërtet për atë rolin? Në rrugë, kur më ndaluan, më thanë se unë iu duka shumë e përshtatshme. Një film! Nuk më besohet! Unë jam shumë e vogël, vetëm 16 vjeç. Por s’kisha pse thosha jo. Kjo puna e filmit është interesante. Pastaj ishin vetë regjisorët që më ndaluan e më ftuan, duke u treguar shumë të sjellshëm. Ja, dhe tani duken që e kanë marrë seriozisht. Të tërë po vijnë rrotull meje për këto fotografi që do t’ju duhen për të vendosur dhe unë, në mes tyre... që nuk lëviz fare. Po pse të më kenë zgjedhur vallë?! Dëgjova të përmendnin sytë. Ah, prapë sytë! Mami me babin më kanë thënë që, kur isha e vogël, të gjithë xhaxhat dhe tetat kthenin kokën në rrugë dhe thoshin ndonjë fjalë për sytë, që iu dukeshin shumë të veçantë. Por vazhdon kjo histori: të panjohur që më shohin drejt e në sy. Uf, çfarë sikleti! Prandaj unë i mbaj sytë ulur tani. Shoh, më mirë, trotuarin. Po regjisorët i dalluan ama! Ndoshta iu bëri përshtypje dhe palltoja e kuqe që kisha veshur. Kjo është punë e tyre... Një film! Sikur nuk më besohet.”

2008. Studiot e revistës “Jeta”.

“Kjo puna e fotografive është torturë. Unë nuk di as të pozoj! Dhe Fadil Berisha, kur isha në studion e tij në... 1999-ën, më tregoi që aktoret e kanë shumë të vështirë për të pozuar. Si më tha atëherë? Po të jetoja në Amerikë do isha bërë fotomodele e do më paguanin me shifra të paimagjinueshme për imazhin. Po Shqipëria kështu ka qenë për të gjithë. Kur Berisha më fliste për këtë, kisha mbushur 40 vjeç; çastet e nisjes nga e para kishin perënduar.

Po me këto foto si do t’ia bëj?! Tani që pranova, pas kaq kohësh, të shfaqem në një revistë, uroj të dalin mirë. Fotografi duket se po bën maksimumin, por nuk kam ndër mend të bëj ndonjë lëvizje për ta lehtësuar. Në skenë është tjetër gjë, këtu nuk mundem.”

Duken si copëza të një filmi që nuk po e ndjek me vëmendje, ndërkohë që kapërcehen dhjetëvjeçarët, sepse kush mund ta mendojë që protagonistja të mbetet kaq e pandryshuar në imazh, në ndrojtjen dhe indiferencën e saj, në mungesën kapriçoze të dëshirës për të bashkëpunuar, që nuk e justifikon dot më as me moshën e një adoleshenteje?!

Ngjan vërtet si një përplasje e vetme qepallash të syve të saj ngjyrë qielli të mërzitur.  Rajmonda Bulku është ende po aq e bukur sa dikur, sa përherë, si ta kishte ndalur vrapin e kohës, si najadat Maratonomakun, duke e ftuar në oazin e syve, dhe pse faktet që flasin për të kundërtën ruhen, veç të tjerash, dhe në celuloidin e sa e sa filmave ku ajo – gruaja e bukur – është protagoniste. Por një gjë është e sigurt: kontrata e bukurisë së përjetshme nuk është nënshkruar në ajër. Është mbështetur fillimisht në prejardhjen e Rajmondës, në përkëdheljen e trashëguar nga fati.

“Në familjen time jam mësuar me femra të bukura. Gjyshja ka qenë një grua shumë e hijshme pejane, imazhin elegant të së cilës nuk do ta harroj kurrë. Ndërsa nëna ime është një grua, për mua, shumë më e bukur se unë, bukuria e së cilës nuk njeh moshë. Unë do të isha shumë e lumtur t’u ngjaja atyre”.

Por, përveçse nga pamja, Rajmonda ka ngjarë me të ëmën dhe në disa tipare që nuk strehohen në gjene, si për shembull zgjimi i vonë në mëngjes, që mamaja – bashkëshorte e një ushtaraku – e kishte fituar, sepse nuk ishte e detyruar të punonte jashtë shtëpisë, ndërsa Rajmonda, sepse ia ka mundësuar puna në teatër.

Të tilla histori të bëjnë të bindesh se gjërat janë të shkruara. Bukuroshja, dhe pse e vënë kushedi sa herë në qendër të vëmendjes si vajzë e bukur, nuk e kishte menduar se do të bëhej aktore e do t’i mahniste të gjithë me pamjen e saj, por ama ishte mësuar të bënte një stil jete që më vonë vetëm profesioni i aktores mund t’ia lejonte. Në shtëpinë e prindërve i pëlqente të zgjohej vonë; nuk prekte gjë me dorë, sepse me mamanë në shtëpi, dy motrave nuk u binte radha për punë; nuk merrte urdhra apo vërejtje, sepse i ati, brenda mureve, linte mënjanë me kapelën e ushtarakut edhe komandat e një të tilli dhe dinte të falte veç dashuri; kishte rreth vetes qetësinë dhe lirinë për t’u marrë me gjërat që i pëlqenin, qoftë dhe me melankolinë karakteristike. Nga të gjitha këto nuk hoqi dorë as në vitet pasardhëse. Sepse dhe në familjen që ndërtoi më vonë askush nuk ka rrudhur buzët, kur, si pjatë e parë, në vend të supës së ngrohtë, vendosej karriera e bashkëshortes dhe mamit, e cila bënte që në disa raste ajo supa të zëvendësohej me diçka të sajuar aty për aty. 

Jo më kot, ata që e njohin i kanë thënë shpesh se e ka përkëdhelur mamaja apo bashkëshorti, por ajo ka një version dhe më të saktë. “Pranoj që jam mësuar e përkëdhelur në shtëpinë e vajzërisë, që kam gjetur një mbështetje të paçmuar më vonë në familje, por mbi të gjitha më ka përkëdhelur filmi. Gjithmonë aktorët kanë qenë në mbretërinë e llastimit. Dhe unë e pranoj se këtë gjë e kam dashur. Përveç kësaj, ne kemi pasur në çdo hap mbështetje dhe inkurajim nga regjisorët, gjë që as mua nuk më ka munguar. Përndryshe, shumë role nuk do ishin realizuar”.

Sigurisht që do kishte nevojë për to, ajo që, ndërkohë që ka ftohtë edhe në verë, ka luajtur në kushte të vështira klimaterike; ajo që i është dashur të xhirojë pa orar, kur zgjohet zakonisht në orën dhjetë; ajo që mund të lodhej nga çasti në çast. Por njerëzit që kanë bashkëpunuar me të nuk janë lodhur në kërkim të dublit perfekt, të cilin ishin të sigurt se ajo, me gjithë lëkundjet paraprake, përtacinë, dyshimet, do ta arrinte.

Sepse kishin zbuluar që Rajmonda, vërtet ishte ftuar në film për sytë e saj të bukur, por nuk po qëndronte aty për ta. Dhe ajo, nëse do t’i duhej të mbrohej përballë faturimittë suksesit: bukurisë, apologjinë do ta gjente në shirita filmi, sepse ishin po ata dy regjisorë të filmit të parë që e ftuan për të bashkëpunuar dhe në dy filma të tjerë: “Nusja dhe shtetrrethimi” dhe “Duaje emrin tënd”.

Rajmonda rritej më shpejt me filma sesa me vite, duke pasur katër role ende pa hyrë në Akademinë e Arteve, përfshirë dhe rolin e Melit te “Zonja nga qyteti”. Për Jonën te “Duaje emrin tënd”, Dianën te “Të paftuarit”, Magdën te “Vitet e pritjes” u bënë gati dhe çmimet e para të Festivalit të Filmit dhe ca fitore të tjera të paregjistruara në ndonjë arkiv. “Novela “Prilli i thyer” e Kadaresë, mbi të cilën ishte ndërtuar filmi të “Paftuarit”, kishte frymëzuar dhe një film francez me aktorë të huaj. Helena me Ismailin më ftuan të shihnim filmin shqiptar ku unë kisha rolin e protagonistes, sepse disa artistë të ardhur nga Franca donin të krahasonin dy Dianat. Për çudinë time, kryekëput ndryshe asaj që prisja, ata komplimentuan Dianën shqiptare. Megjithëse jam e bindur që Diana, ashtu si dhe role të tjera, po të interpretoheshin sot, larg presionit të asaj kohe, do kishin përmasa më të mëdha”. Gjithsesi, kur iu dha roli i Dianës, pati një satisfaksion të vërtetë, sepse në fakultet, një personazh si ai e ëndërronin të gjitha aktoret. Femrat e veprave të Kadaresë: të bukura, por të ftohta, dhe pse shumë të vështira për t’u realizuar, e intrigonin shumë Rajmondën. Ndoshta sepse i ngjanin me veten. Dhe regjisorët, me sa duket, e kishin kuptuar. Prandaj ajo gjithmonë e ka pasur një vend në filmat e ndërtuar mbi veprat e Kadaresë, për realizimin e të cilëve nuk harron dot mbështetjen dhe thjeshtëzimin e gjërave nga bashkëpunëtorët.

Pa një regjisor të zotin, pa një grup pune që bashkëpunon ngushtësisht e krijon atmosferë, Rajmonda do ndihej ngushtë për çdo lloj filmi. Pa le te ata që vërtet e duan një mbështetje të tillë! “Kur do luanim me Timon skenën në shtrat te filmi “Vdekja e Kalit”, ishte viti ’93. Ne të dy kishim dalë nga një shkollë ku për skena të tilla as nuk flitej. Ishte e zorshme për të dy. Nuk do ishte realizuar kurrë, sikur të mos qe mbështetja e gjithë grupit të xhirimit për ta trajtuar si profesionale dhe shumë normale për dy aktorë një skenë të tillë, e cila dhe për aktorët perëndimorë nuk është krejt e zakonshme”.

Jo vetëm për këtë i sjell ndërmend aktorët e vendeve të tjera. I përmend dhe për orën e fillimit të punës, e cila, ndryshe nga pagat, është afër me oraret e aktorëve shqiptarë. Për Rajmondën, zgjimi vonë është i domosdoshëm për t’u ndier mirë gjatë ditës. “Është torturuese të zgjohesh herët në mëngjes. Më tmerron ideja që ky të jetë një detyrim, më trishton, më kujton zborin. Për fat, puna në teatër ma mundëson luksin e zgjimit në orën dhjetë. Dhe në mëngjes unë nuk mund të bëj gjë tjetër, veçse të zgjohem, të merrem ngadalë me veten e të dal. Nuk u ngjaj aspak atyre femrave të papërtuara, që sa të ketë ardhur ora për t’u nisur për në punë, kanë përgatitur mëngjesin e madje dhe drekën”.

Ndërsa ajo, vetëm pasi largohet nga provat e rolit në teatër, i hyn punës për rolin e zonjës së shtëpisë, të cilin, edhe kur vajza nuk kishte shkuar ende të jetonte në Greqi, e mbante të gjithin për vete, duke ndjekur modelin e të ëmës. Vetëm se tani ca gjëra janë vështirësuar, sepse djali, ekonomist, është bërë burri i dytë i shtëpisë edhe për nga numri i këmishave të lara e të hekurosura që i duhen në varëse. Ama mbeten po ata familjarë të kuptueshëm, që i njohin oraret e zgjatura, lodhjen, takimet e punës, por dhe kënaqësitë e aktores për të pirë një gotë verë me kolegët pas shfaqjes. “Më pëlqen që, pasi dalim nga teatri, të pijmë të gjithë një çaj ose një gotë verë e të shkëmbejmë mendime që vërtiten mbi artin. Mua më pëlqejnë mbrëmjet e vona jashtë, ndërsa mbyllja e menjëhershme në shtëpi më duket se lë të paplotësuar shijen e shfaqjes”.

Sepse duhet pak kohë për ta analizuar, për ta diskutuar shfaqjen, publikun, por është kjo dhe koha kur një spektator apo fans të uron, për ta çuar përkëdheljen energjike të duartrokitjeve në një fazë më të ëmbël komplimentesh, që ndonjëherë ngarkojnë me përgjegjësi. “Ndodh që femra të reja e simpatike më thonë: ‘Jemi rritur me imazhin tënd’. Kjo më vë para një përgjegjësie, më kujton që për hir të tyre unë duhet të kujdesem më shumë për këtë imazh, mos ta lë përtacinë time të abuzojë me këtë vlerësim që më bëjnë, të mundohem të mos i zhgënjej, sikur edhe duke bërë pak më shumë palestër”.