Thuhet se nuk të bëjnë të lumtur. Po dhe pa to, vetëm i lumtur që nuk mund të jesh. Po si sillen me paratë ata që nuk janë keq për to? Kursejnë? Apo i shpenzojnë deri në monedhën e fundit? Nuk ngurojnë për ta treguar. Sepse ky argument i prek pa përjashtim

Arta Çano

Muzika largon stresin... e të kursyerit

Kur ke dhe nuk ke para

Kur e kishin ftuar në një program televiziv në ditët e para të një Viti të Ri, Irma Libohova i uroi të gjithë me një shprehje që kishte bërë plan të mundohej ta zbatonte: “të mbillni gëzim e të korrni para”. Por në rast se nga kjo duket se këngëtarja ia di shumë mirë vlerën parasë, e vërteta qëndron krejt ndryshe. “Thuajse nuk e njoh fare marrëdhënien me paratë. Mundohem të mos i mbaj nëpër duar, sepse nuk di të merrem me to. Në shtëpi nuk i kam menaxhuar kurrë. Përherë është marrë burri, ndërsa prej disa kohësh merret dhe djali, që është ekonomist”. Ndërsa Irma kujdeset për... t’i prishur. “Nuk kam një fushë të caktuar në të cilën të shpenzoj shumë. Unë harxhoj me fushata. Vendosim se na duhen orendi për shtëpinë e investojmë për to ose për çfarë të na mbushet mendja”. Dhe shpenzimi është pa hesap, të paktën po ta drejtojë Irma, sepse ajo nuk e ka sensin e të kursyerit për vetë faktin se nuk e ka as sensin e parasë. Kështu që shpenzimet nuk i llogarit kurrë; as që e kupton kur e ka tepruar. Të paktën ka komoditetin që nuk është e shtrënguar për ta bërë këtë, por dhe sikur të ishte kështu, barra nuk do të binte mbi Irmën. Nuk është detyra e saj të merret me paratë dhe nuk mundet ta bëjë. Kështu ka qenë për të që nga koha kur filloi të fitonte para. Për nga mosha, nuk ishte larg asaj kur mësoi t’i njihte monedhat dhe kartëmonedhat, sepse këngëtarja është ngjitur në skenë herët, por njohuritë i mbetën thuaj në atë fazë. Dhe sot e kësaj dite, di pothuaj njëlloj pak për paratë, ama di kryesoren, se si t’i fitojë: duke mbjellë gëzim!

Çmimi: asnjëherë shumë

Shpenzimi nuk është hobi më i madh i saj, por kursimin ama nuk e praktikon. “Është një “huq” që unë s’e mësova kurrë nga nëna ime. Ajo ka qenë një ekonomiqare për t’u marrë shembull. Pastaj, nuk është se gjithë kohën kam aq shumë para, sa mund edhe të kursej. Në gjërat e së përditshmes nuk dua të kursej, nuk rend pas luksit, por kënaqësitë nuk dua t'ia heq vetes prej ndjenjës së kursimit”. Këto kënaqësi mbajnë emrin e udhëtimeve të shpeshta, verës cilësore me miq dhe veshjeve të shtrenjta, që tashmë ajo di ku t’i gjejë, pa harruar sendet shpirtërore, që e kanë tunduar Flutura Açkën që të vogël: librat. Për të, ëmbëlsirat pas vitrinës, që e tërhiqnin si me magnet, ishin prej letre. “Kam filluar punë fëmijë. Ta them shifrën e atëhershme të asaj që quhej rrogë, është qesharake. Por për mua kishte shumë vlerë, pasi librat që doja të lexoja i blija vetë. Dhe kjo ishte një nga fitoret e mia të para. Por më dha edhe integritet. Paraja është pavarësi, pavarësisht se ideja mbi të është krijuar në përgjithësi me një sens pezhorativ”. Por ajo nuk i trembet atij për të pranuar të vërtetat që tashmë i njeh mirë. “S’ka ndryshuar kurrë raporti im me paratë, por me veten. Ndihem më mirë, pse ta fsheh?! Kur nuk kam pasur para, sinqerisht, nuk dilja fare nga shtëpia. Edhe kjo ka ndodhur”. Ndërsa sot del e nuk ka frikë të harxhojë, madje këmbëngul të qerasë deri në pikën sa vë në siklet të tjerët që i bëjnë vërejtjen: “vetëm burrat qerasin”. Shkrimtarja i bindet plotësisht rregullit kur ky burrë është ai që do.

Duhet rregull në fushën e... parave

Redi Jupi i mësoi të gjitha hilet e futbollit në kaq vite lojë dhe një prej tyre nuk ishte pjesë e fushës së blertë, por asaj të parave: “Në futboll karriera është më e shkurtër se në fusha të tjera, po ashtu dhe të ardhurat që ajo sjell. Prandaj unë kam pasur kujdes përherë me paratë. Kur kam pasur, kam harxhuar, por dhe kam planifikuar faktin që nuk do jem përherë me aq para nëpër duar. Ia di vlerën aq mirë parasë dhe kam aq kujdes sa nuk mendoj se do gjendem ndonjëherë ngushtë për fajin tim”. Kur sapo filloi të kishte një rrogë të tijën në klubin e futbollit të Dinamos në vitin ‘95 e pak më vonë, kujton se i harxhonte të gjitha ato që merrte. Më pas filloi të tregohet paksa më racional, por jo duke kursyer. Rëndësi po merrte dhe imazhi, sepse futbollisti kishte nisur të bëhej i njohur, madje një tip që tërhiqte vëmendjen edhe jashtë fushës së blertë. Shumë seanca palestre, ditë të shpeshta në pishina, rroba të shtrenjta, udhëtime dhe kohë me miqtë apo me të afërmit. Në këto rastet e fundit, duke qenë se një futbollist – më vonë dhe trajner – ka një pagesë mesatarisht më të lartë se të tjerët, i ka takuar atij të fusë dorën në xhep në fund. Megjithatë, asnjëherë nuk ka kaluar tej asaj që mundej. “Kam ndjekur hapin e të ardhurave. Kur kam pasur më shumë, kam harxhuar më shumë; kur kam pasur më pak, nuk kam hequr dorë nga kënaqësitë, por kam ulur intensitetin e harxhimeve, për shembull, nuk shkoja më ditë për ditë në pishina, por shkoja dy herë në javë”. Ish-futbollisti e ka mësuar mirë që ca skema duhen mbajtur në kokë përpos talentit, jo më kot është bërë trajner!

Kokë e këmbë shkodrane

Qëndron në krye të Parlamentit tonë duke drejtuar 140 deputetë, por kur vjen puna te dy fëmijët e saj adoleshentë, ajo pushon së qeni gruaja e hekurt, që nuk ka ndërmend të bëjë lëshime dhe shfaq një tjetër tipar karakteristik të një shkodraneje, përveç dialektit që ia dallojmë të gjithë: të qenit dorëshpuar, sidomos përballë kërkesave dhe dëshirave të djalit dhe vajzës, të cilat ajo ndihet me fat që ka mundësi t’i plotësojë deri më një. “Mendoj shumë herë që shumë familje shqiptare, në mungesë të parave, nuk mund t’i plotësojnë dëshirat e fëmijëve të tyre”, është shprehur Jozefina Topalli për revistën “Jeta” më shumë se një vit më parë, kur për herë të dytë ishte më e votuara në sondazhin tonë. Në këtë pikë nuk mund të mohonte ajo vlerën e parave, një nga argumentet e prekura në bisedë: të mbrojnë nga efektet që sjell mungesa e tyre, sigurojnë lehtësira e komoditete, të cilat i duan të gjithë, të paktën sa kohë nuk e kanë ndarë mendjen të bëhen asketë. Megjithatë, Jozefina Topalli tregohet e bindur se “nuk të bëjnë të lumtur”, megjithëse në jetën e saj periudha e fitimit të parave si pasojë e aktivitetit të saj politik, ka qenë ajo në të cilën ka pasur e ende ka kënaqësinë e të qenit e realizuar. Si të mos mjaftonte doza e idealizmit, mesa duket, ideja se “paraja nuk të bën të lumtur” përforcohet dhe në sallën e parlamentit, ku 140 pasanikë nuk duken aspak të lumtur, sidomos kur shkëmbejnë batuta me kampin kundërshtar.

Kur paratë ankohen: o-le-le Marini!

“Paratë? Çfarë, ato që unë i shkatërroj?!” Ju mund të keni një ide tuajën për paratë, por ama Marin Orhanasi ka dhjetë vjet që nuk ndahet nga kjo. Që kur filloi të fitonte para, është sjellë po njëlloj me to: i shpenzon pa hesap. Nuk njihet ndonjë lidhje e ngushtë mes parave dhe seriozitetit, por ama Marini nuk i mban dot as njërën as tjetrën. Dhe me mungesën e së parës, pranon marrëdhënien me të dytën: “O, çfarë i bëj unë lekut! Nuk marr vesh si më ikën! Kur bëj bilancin në darkë, është rëndë. Këtë kuptoj, po si më ikën leku nuk e marr vesh fare. Sepse nuk bëj as llogari. Di që mbush portofolin në mëngjes dhe në darkë e kam bosh”. Nuk është se dhe fare idenë se si i shpenzon paratë nuk e ka. Ai e pranon që “vdes për të qëndruar në tavolina me miqtë, vdes akoma dhe më shumë për udhëtime”. Dhe ajo që ankohet për këtë është sigurisht partnerja, e fejuara e Marinit, me të cilën ai bashkëjeton. Disa nga shpenzimet e tij janë dhe për atë, por “jo me dëshirën e saj. Ajo ka ndjenjën e kursimit në këtë mes”. Dhe ai vetë, në fakt, çdo mëngjes vendos se do tregohet më i kujdesshëm, por gjithçka e harron sapo kalon pragun. Ndërsa në mbrëmje ndodh edhe të pendohet apo të skandalizohet me shifrat e larta të garës së tij të pafre në shpenzimin e parave, por nuk i gjen dot një zgjidhje, edhe pse ndonjëherë i ndodh të mbetet ngushtë. Puna e punëve nuk është zgjidhje. “700 punë po të bëj, te Portokallia, në teatër, në film... Jo, nuk ka duk leku”! Dorëshpuari i pandreqshëm, shpërdoruesi i përhershëm i parave, në këtë pikë, thjesht nuk e lodh kokën. Është diçka që e lë për në darkë.