- Kur është krijuar Zyra Shqiptare e të Drejtave të Autorit?
ZSHDA është një institucion i ri, i ideuar dhe krijuar nga nevoja urgjente për respektimin e të drejtës së autorit dhe për luftën ndaj piraterisë së produktit intelektual që ekziston në Shqipëri, por dhe si detyrim që rrjedh nga neni 73 i MSA, në të cilën palët konfirmojnë rëndësinë që i japin sigurimit të mbrojtjes së përshtatshme dhe efikase si dhe imponimin e të drejtave të pronësisë intelektuale. Zyra Shqiptare për të Drejtën e Autorit”, mbart angazhimin Kushtetues të shtetit për zbatimin e të drejtës së autorit në Shqipëri në përputhje me nenin 58 të saj dhe njëkohësisht kryen rolin e rregullatorit mes marrëdhënieve ndërinstitucionale përgjegjëse për zbatimin e ligjit si dhe mes vetë palëve private që janë subjekte të këtij ligji. Kjo Zyrë, ka filluar funksionimin e saj të plotë pas datës 26 prill të vitit 2007, në Ditën Ndërkombëtare të Pronësisë Intelektuale.

-Cili është ligji që operon kjo zyrë dhe cili është qëllimi dhe thelbi i tij?
ZSHDA, si institucion i administratës qendrore funksionon në bazë të legjislacionit në fuqi në RSH. Ligji material i këtij institucioni është ligji nr. 9380, datë 28.04.2005 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me të”, VKM nr. 232, datë 19.04.2006 “Për krijimin dhe funksionimin e Zyrës Shqiptare për të Drejtat e Autorit” dhe VKM nr. 343, datë 06.06.2007 “Për miratimin e tarifave për shërbimet, që ofron Zyra Shqiptare për të Drejtat e Autorit” i ndryshuar. Qëllimi i këtij ligji shprehet në nenin 1 të tij dhe konsiston në mbrojtjen e të drejtës së autorit dhe të drejtave të tjera të lidhura me të. Ligji ka 3 shtylla bazë: a) autorin-të drejtat procedurale që ky ligj i njeh dhe mjetet e mënyrat e ushtrimit të këtyre të drejtave, b)artistët interpretë ose ekzekutues dhe prodhuesit, c)përdoruesit- detyrimet që ata kanë në lidhje me shfrytëzimin e produktit intelektual si dhe të drejtat që burojnë nga ky shfrytëzim me titull.

- Deri tani cilat janë masat që keni marrë për të respektuar të drejtën e autorit në vendin tonë?
Në zbatim të strategjisë afatshkurtër të hartuar nga qeveria shqiptare për masat që duhen marrë në zbatim të MSA-së, pronësia intelektuale (e drejta e autorit) ka qenë e ndarë në katër faza kryesore. Në zbatim të kësaj strategjie ZSHDA ka komunikuar me operatorët radio-televizivë, me botuesit e librit, me prodhuesit e CD-ve, DVD-ve dhe kasetave etj, dhe është kërkuar bashkëpunim në respektim të ligjit, e cila përkthehet në regjistrimin dhe certifikimin e veprimtarisë së tyre pranë ZSHDA-së si dhe regjistrimi dhe çertifikimi i çdo kontrate për kalim të të drejtave të autorit apo të drejtave të tjera të lidhura me të. Ka shpjeguar në detaje dhe informuar të gjithë të interesuarit që janë paraqitur pranë këtij institucioni për të marrë asistencë teknike në lidhje me zbatimin e Ligjit “Për të Drejtën e Autorit”. Janë organizuar tryeza me operatorët radio-televizivë. Me këta subjekte ZSHDA ka kryer disa raunde bisedimesh dhe negociatash duke iu shpjeguar në mënyrë të vazhdueshme të gjitha detyrimet që ata mbartin. Rezulton që pas këtyre raundeve , tashmë “të stërzgjatura”, këto subjekte televizivë nuk paguajnë për të drejtën e autorit dhe vazhdojnë qetësisht aktivitetin e tyre pa u cënuar nga asnjë strukturë shtetërore e cila ka detyrim në zbatim të Ligjit, “Për veprimtarinë radio televizive publike dhe private në Shqipëri”, siç është struktura tashmë 10- vjeçare e KKRT-së. Problematika janë hasur me operatorët e telefonisë celulare. Me këtë kategori problematika është e lidhur me pyetjen e thjeshtë: Ringtonet e përcjella nga operatori i telefonisë celulare, duhet të paguhen te titullari i të drejtës. Jemi marrë dhe me hotelerinë shqiptare. Problem janë prodhuesit e CD-ve dhe DVD-ve dhe kasetave, të cilat janë grupimi më i prekshëm i shfrytëzimit në kuptimin primar tregtar të veprave. Zyra me këtë grup interesi ka punuar shumë afër, duke qenë se ata zotërojnë kopjen fizike të produktit intelektual, sikundër edhe vetë grupi i interesit është interesuar për të pasur të mbrojtur si kopjen e vetë origjinale të prodhuar me gjithë të drejtat, ashtu edhe për të sjellë në territorin e Republikës së Shqipërisë një kopje private origjinale të mbrojtur. Vijmë tek botuesit, një komunitet i cili ka reflektuar qëndrime të ndryshme, një pro zbatimit të Ligjit dhe detyrimeve që burojnë prej tij, si dhe një grupim tjetër, i cili ka kontestuar me forcë zbatimin e tij, duke kaluar edhe në qëndrime ekstreme publike këto tashmë. Gjatë funksionit të ZSHDA janë paraqitur 27 aplikime, të cilat janë pajisur me certifikatë përkatëse të lëshuar nga ZSHDA. Rreth 84 subjekte kanë regjistruar objektin e veprimtarisë së tyre dhe 3 subjekte janë në procedurë regjistrimi. Rreth 610 kontrata me kalim të drejtash nga subjekte dhe operatorë tregu, për përdorim, shfrytëzim, përcjellje në publik, të veprave me të drejtë autori të cilat janë depozituar në ZSHDA, por pas shqyrtimit të tyre, vetëm një pjesë e tyre janë pajisur me certifikatë, pasi nuk kanë qenë në përputhje me ligjin. Janë vendosur 80 gjoba që janë produkt i konstatimeve në terren të kryera nga grupi i punës së ngritur nga ZSHDA në qëllim të monitorimit të tregut në të gjithë territorin e vendit. Policia Tatimore ka sekuestruar 4500 mbajtëse zëri dhe figure, si dhe 4 videoregjistrator. Gjatë vitit 2007, numri i ankimimeve të paraqitura rezulton të jetë 35, ku 14 prej tyre janë paraqitur tre mujorin e fundit të vitit, ndërsa gjatë vitit 2008 janë paraqitur 6 raste ankimore. Të gjitha këto kërkesa ankimore i janë nënshtruar proçedimit administrativ, i cili për 20 prej tyre ka përfunduar me shpjegimin përfundimtar të komunikuar palëve të përfshira në këtë proçedim.

- Cilat janë disa nga problemet që keni hasur gjatë punës suaj?
Problematika e hasur deri më tani është e larmishme dhe ka të bëjë me shumë faktorë, qofshin këto objektivë apo subjektivë. Si çdo ligj për më tepër në rastin e ligjit për të drejtën e autorit si një koncept i ri i ndeshur në shoqërinë tonë, kërkohet koha e nevojshme e njohjes dhe implementimit. Por nga ana tjetër qëndrojnë angazhimet e qeverisë shqiptare në ngritjen e parametrave mbrojtëse dhe respektimit të pronësisë intelektuale brenda një afati konkret në nivel të njëjtë me atë të Komunitetit Evropian. Më lejoni më poshtë të rendisë jo për nga rëndësia disa nga problemet më tipike të hasura në punën e përditshme, tashmë prej më shumë se një viti, të ZSHDA-së: Mos funksionimi dhe moskoordinimi i disa prej hallkave kryesore të zinxhirit institucional me përgjegjësi direkt apo indirekte në zbatimin e legjislacionit në fushën e pronësisë intelektuale. Mund të përmend Këshillin Kombëtar të Radio Televizionit, Drejtorinë e Përgjithshme të Doganave, institucione me të cilat megjithëse janë nënshkruar memorandume mirëkuptimi dhe përcaktuar modalitet e mirëfunksionimit, bashkëpunimi mbetet në nivele modeste. Mungesa e gjykatësve dhe prokurorëve të kualifikuar ne fushën e të drejtës së autorit. Kapacitete doganore të pa afta për të parandaluar dhe konstatuar në vend mallrat piratë apo të falsifikuar te produktit intelektual. Niveli i ulet i informimit mbi ligjin dhe mos dashje e hapur deri tendencioze për zbatimin e tij. Përbën gjithashtu problem: Mungesa e një Strategjie Kombëtare për Pronësinë Intelektuale, kapacitete administrative të pamjaftueshme në ZSHDA, niveli i gjobave është shumë i ulët dhe nuk cënon aspak përdoruesit (10 000 -100 000 lekë gjobe-kundrejt një biznesi shitje kasetash 1 miliard lekë mall, institucionet shtetërore, prodhuese dhe përdoruese të produktit intelektual, duhet të jenë të parat që duhet të zbatojnë ligjin (TOB, TK, QKK, GKA, RTSH).

- Çfarë mendoni për piraterinë që ekziston në tregun shqiptar, në çfarë përmasash paraqitet ajo?
Nga sa parashtruam më sipër rezulton qartë se në vendin tonë pirateria është ulur këmbëkryq dhe ndihet komode për disa arsye të dukshme dhe të prekshme, kanë fuqi ekonomike, kanë fuqi politike, janë arrogantë dhe nuk ngurojnë të tregojnë në rastin më të parë muskujt. Format e paraqitjes së saj janë nga më të larmishmet në të gjitha fushat e jetës shoqërore-ekonomike-sociale.

-Keni bërë seminare, por sa ju kanë vlejtur eksperiencat e huaja?
Po është e vërtetë që kemi organizuar apo kemi qenë të ftuar në seminare apo takime pune me ekspertë të njohur në nivel botëror të fushës të të drejtave të autorit apo me homologët tanë të Zyrës Rumune për të Drejtat e Autorit. Njohuritë dhe eksperienca e ekspertëve ka qenë tepër e vyer. Ata na kanë ndihmuar, apo thënë më mirë efektivisht na kanë trajnuar me terminologjinë, botëkuptimin dhe arsyen e funksionimit të kësaj doktrine. Së bashku me ne janë ulur dhe kanë punuar me legjislacionin tonë për ta përmirësuar, për ta bërë më të kuptueshëm dhe më e rëndësishmja më të prekshëm dhe të zbatueshëm.

- Sa ka ndikuar mosnjohja e ligjit në piraterinë e tregut shqiptar?
Ka ndikuar. Por duhet marrë parasysh për cilën kategori të ligjit ka ndikuar më shumë. Në mendimin tonë ata që kanë vuajtur pasojat e mosnjohjes së ligjit janë autorët dhe artistët interpretë dhe/ose ekzekutues. Ata janë kategoria që nuk kanë marrë kontributin e mundit dhe punës së tyre. Pa fund është spekuluar nga prodhuesit dhe përdoruesit me thënien se nuk e njohin ligjin dhe nuk dinë detyrimet që burojnë prej tij. Por janë ata që kanë përfituar pa fund nga mosdija e një komuniteti të tërë.

-Jeni të kënaqur me ato që keni arritur deri tani, apo mendoni që duhet të merrni dhe masa më të forta?
Gjithë tabloja e mësipërme bën fjalë dhe i jep përgjigje pyetjes tuaj. Ne jemi realist se jemi duke bërë përpjekjet e duhura me gjithë mundësitë dhe kapacitetet tona, po kurrsesi nuk mund të themi se kemi arritur qëllimin apo përmbushur misionin që na njeh dhe ngarkon ligji. Masat e mëtejshme konkrete që duhen marrë janë evidentuara të gjitha më sipër, ku më kryesorja mbetet vullneti politik i shprehur qartë si dhe angazhimi e përfshirja e institucioneve shtetërorë dhe privatë.