-Riktheheni në kinematografinë shqiptare me filmin “Sekretet”. Çmund të na thoni diçka rreth tij?
Për të folur për filmin ka shumë, qoftë për pjesën profesionale,qoftë për pjesën e menaxhimit, qoftë për mundin dhe organizmin e punës. Mund të them që mua mu rikthye dëshira, forca pasi unë kisha marrë vendim për të mos punuar më. Mendoja se kinematografia shqiptare e kishte të vështirë që të çante në Evropë. Kur u largova, pasi u shpërbë Kinostudio mendova që rruga më e mirë ishte të largohesha sepse ndjenja që do të na mungonin shumë mekanizma, përkrahja dhe shumë të tjera për një kohë të gjatë. Kur u largova unë u largova me një dëshpërim shumë të madh dhe arsyet ishin shumë të forta sepse duhet dhe të investoja si njeri dhe të gjeja ekuilibrin e caktuar për të jetuar, për fëmijët dhe kështu që bëra një shkëputje me idenë që ndoshta nuk do të hyja ndonjëherë në kinema. Por u deshën afro 15 vjet me sa duket dëshira kishte mbetur shumë e fuqishme dhe vendosa ta rikthej vetveten në dashurinë time më të madhe që kam pasur, filmin. Dhe sëbashku me skenaristin ne u përpoqëm që të riparonim një skenar që nuk kishte mundur të realizohej dhe iu futa kësaj pune, pasi ftova projektin para dy vitesh aty filluan vështirësitë. Për këtë unë dy vjet më parë vendosa që të nisem në Kanë ku dhe gjeta bashkëpunëtorët e parë, austriakët, kosovarët, më pas u futën dhe gjermanët.

-Mbi ç’baza u bë përzgjedhja e aktorëve?
Aktorët janë përzgjedhur me kinoprovë, sidomos për Neritanin, Eftjolën dhe Ermelën janë bërë kinoprova. Fillimisht kam pasur një kosovare për rolin e Erës dhe më pas erdhi Ermela dhe pashë se i plotësonte parametrat për rolin.

-Për lexuesit do të ishte interesante të dinte diçka rreth ngjarjes që trajtohet në filmin “Sekretet”?
Sekretet jo vetëm për shqiptarët, por për të gjithë botën janë një problem shumë i rëndësishëm dhe çdo njeri ka ato sekretet e veta, por në rastin konkret këto sekrete kanë të bëjnë me arsyet e çmendurisë shqiptare sepse si brenda dhe jashtë të gjithë këta njerëz dhe po të shikosh edhe ata që janë përjashta, edhe ata janë të çmendur. Ndjekin një qen për ta marrë, duan katër viza që të largohen, pra po ta shikosh në tërësinë e vet qoftë dhe gëzimin e arritjes së demokracisë kanë brenda një shpërthim që rrjedh nga një dhunë e tmerrshme ndër vite që kanë lënë pasoja e veta. Kjo vajzë e re që ndodhet në spital përpiqet që të zbulojë sekretet e kësaj çmendurie dhe për ti dhënë atyre një mundësi që të rikthehen tek vetvetja, pra ky është thelbi i veprës. Për sa i takon idesë së filmit vërtetë kjo vajzë në fund të fundit nuk arrin që ta zbulojë, ashtu si dhe në fusha të tjera të Shqipërisë ende nuk po dalin shumë gjëra që duhet të dihen sepse pa u ditur nuk mund të lëvizin gjërat ashtu si duhet sepse janë trashëguar historitë nga një shtet komunist në një shtet të demokracisë, por që po ata njerëz janë dhe duhet një vëmendje e madhe që të shikohen dhe të zbërthen ato sekrete që janë të dëmshme, që njerëzit të jenë të vetëdijshëm për ato që jetojnë. Ajo vërtetë nuk arrin dot, por ajo paralajmëron një ndryshim në mentalitete dhe shumë shpejt do të bëhen të qarta gjërat që ende nuk janë nxjerrë në dritë sepse në spitalet psikiatrik janë dërgua njerëz që janë çuar për mend dhe kanë dalë pa mend, duke i bërë inxheksione të ndryshme për të mos u shprehur dhe për të humbur emrin, historitë dhe për të mos folur.

-Keni hasur vështirësi gjatë xhirimeve?
Xhirimet duhet të realizoheshin për 40 ditë, por që më parë ne i bënim tre muaj. Më duhej një parapërgatitje shumë e madhe për të arritur. Çdo gjë ishte menduar për çdo ditë dhe nëse unë do të humbisja një ditë nuk do të realizohej. Unë pata një shans shumë të keq sepse gjatë një dite shiu hyri pak shi në kamër dhe na pengoi punën. Ne u nisëm urgjent në Gjermani për të riparuar defektin dhe këto tre ditë më kanë sforcuar jashtëzakonisht në fund sepse njerëzit ishin me kontratë dhe largoheshin. Mu desh të punoja me orë të zgjatura, por ka dhe shumë vështirësi të tjera. Për sa i përket vendxhirimeve, falë eksperiencës sime pasi kam realizuar 15 filma artistik me metrazh të gjatë si: “Koha e largët”, “Të mos heshtësh” “Treni niste në 7 pa 5”, në vitin 1992 “Përdhunuesit” etj, e njoh pothuajse të gjithë Shqipërinë, por problemi ishte që a do të na lejonte kisha të futeshim në atë ishull apo nuk do të na lejonte, pasi aty nuk është lejuar për të xhiruar, por më në fund arrita që të xhiroja aty. Besoj se kam bërë gjënë më të mirë sepse filmi në ide kishte dhe një gjë që kur njeriu lidhet me natyrën atëherë gjen vetveten.

-Si është pritur filmi nga publiku?
Unë do ta quaj një pritje të mirë sepse ka pasur dhe disa gjëra të tjera. Dihet që koha e shfaqjes nuk ishte e përshtatshme, e dyta rruga atje ka qenë e prishur, pata një fat të keq që nuk kalonin as makina. Vetëm media ka bërë që kinemaja të kishte një ritëm të njëjtë që njerëzit të merrnin informacione. E vlerësoj median sepse po të mos ishte nuk duhet të kishte spektatorë. Ajo që është më e keqja është se filmi shqiptar e ka humbur traditën dhe dëshirën e njerëzve për të shkuar në kinema. Duke bërë një shkëputje të gjatë sepse u prishën kinematë etj, tani do të na duhet një punë shumë e madhe të rivendosim kuotat që kemi pasur më parë. Aq më tepër që sot filmat amerikanë janë më të preferuar në kinema dhe filmat evropianë nuk i shohin shumë, prandaj në këtë mes mendoj se spektatori duhet të afrohet nëpërmjet elementëve të tjerë si shkrimet, diskutimet, kritika pasi mungon. Më parë ne kishim shumë kritika që në skenar ndërsa tani është një e keqe tjetër. Ti mbaron filmin dhe nuk bëhen analiza dhe nuk ka njerëz që të jenë afruar me studimin e kinemasë. Ajo është një shkollë më vete që këtu nuk është krijuar, plus ata që e njohin janë krijuesit që janë të lidhur me egot e tyre që nuk mund të gjykojnë të shkëputur nga pjesa personale, konkurrenca e brendshme që ato kanë. Sot për krijuesit dhe për të tjerët nuk merret vesh se ku i ka vlerat filmi. Por për këtë film në raport me filmat e mi të parë, por dhe të shokëve të mi që kanë bërë filma, tani mendoj që i janë afruar shumë filmave evropianë. Shkëputja që kam pasur më ka bërë keq, por më ka bërë dhe mirë sepse u distancova nga mënyra se si kam pas trajtuar filmat. Në këtë film unë jam përpjekur që të gjej të gjitha elementet e rinj, montazhi, konceptimi i episodeve etj. Ndjej që kësaj radhe është një hap më cilësor se tek filmat e mi të mëparshëm.

-“Sekretet”do të prezantohet në festivale filmi?
Po përgatis dokumentet për në festivalin e Venecias që zhvillohet në fund të gushtit, nuk është e thjeshtë sepse ky është festival i parë, por pretendimet dhe dëshirat janë dhe më pas në festivale të tjera të dyta. Aty është e sigurt që filmi do të pozicionohet dhe do të ketë gjykime. Por atje ku unë e kam shpërndarë filmin ka një opinion të mirë dhe jam në bisedime për të shitur filmin me kompani amerikane. Të shpresojmë që kjo të ndodhi sepse nëse për filmin do të gjendet distributori gjërat do të lehtësohen.

-Pse u larguat nga kinematografia?
Ndryshimi i sistemit solli një çarje shumë të madhe, goditje në kinematografinë shqiptare. Ne u shpërndamë pa rroga, pa asnjë lloj përkrahje. Unë e parashikova që do të ndodhnin këto transformime dhe vendosa që të ekzistoj, duke u marrë me diçka tjetër që është shtëpia diskografike. Në fillimi mu duk e tmerrshme që të largohesha nga filmi, por mbeta me shtëpinë diskografike dhe vazhdoj akoma.

-Si e shikoni zhvillimin e kinematografisë shqiptare pas viteve ’90?
Unë konstatoj që ndryshimet janë të mira, pavarësisht u modernizuan në pjesën e parë filmat sepse deshën të bënin diçka të re, por në fazën e parë ishte dëshirë dhe dihej që edhe njerëzit donin të kërkonin vetveten. Nuk mund të bëhej film shqiptar për Shqipërinë me teknikë të keqe, pa njerëz të kualifikuar etj. Pra si strukturë është shumë e mirë. Më pas dha dhe rezultat. Në sistemin socialist ishim të gjithë njësoj dhe po ti shikoje filmat nuk dalloje individualitetin e njërit apo tjetrit sepse i jepnin skenarit një formë të përgjithshme dhe nuk kishte një individuale. Pas viteve ’90 u spikatën disa autorë që filluan të ndryshonin dhe të kenë një formë të tyre. Mendoj që këto vite janë bërë më pak filma, por ne i dallojmë ato që kanë një ndryshim. Arti të bukurën e ka tek e veçanta. Ideja e përmirësimit është se ne akoma jemi në hapat e parë që po bëhen përmirësime. Nëse jemi prioritarë dhe i jemi bashkangjitur Evropës këtë duhet ta heqim nga mendja sepse ka skema të tilla që veprojnë jashtë dëshirave tona, p.sh përpara se të shkohet në festivale gjendet distributori që kur është shkruar skenari. Për sa i takon anës artistike mendoj që ky brez që po e drejton filmin ka mangësi që fillon që nga mos bërja e shkollës.

-Sapo jeni kthyer nga Kana. Cili ishte qëllimi i këtij udhëtimi?
Në Kanë unë shkova, pasi isha ndër 150 producentët kryesorë, ku u diskutua projekti që kam mbaruar “Sekretet” dhe projekti i dytë “Tirana blu”. Do të jetë një film për të ardhurit nga Veriu në Tiranë, një skenar i shkruar mbi librin e Fatos Kongolit “Porta e Shën Pjetrit”.