Varrezat greke, Ultimatumi i Athinës

Shkruan Arjan Qendro, Athinë

Një tjetër temë e nxehtë mund t’i shtohet shumë shpejt axhendës problematike të marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Greqisë. Burime nga ministria e jashtme greke informojnë orët e fundit për një presion në rritje të Athinës mbi Tiranën zyrtare, lidhur me çeshtjen e varrezave të ushtarëve grekë që luftuan në Shqipëri në kohën e luftës italo-greke. Burimet diplomatike thanë për MAPO-n i gjithë diskutimi mes palëve po përqëndrohet në një marrëveshje që do të nënshkruahet mes dy qeverive së afërmi dhe e cila është në përfundim e sipër. Mësohet se bisedimet e rradhës do të mbahen në muajin korrik dhe se pala greke ka propozuar tashmë që pala shqiptare të marrë në shqyrtim disa elemente që mund të jenë mjaft delikate, brenda një dosjeje po kaq delikate.
Sipas propozimit grek nuk do të jenë një, dy apo tre varreza memoriale të ushtarëve grekë në Shqipëri, por plot katër të tilla. Gjithmonë sipas palës greke, ato kërkohet të ndërtohen në Këlcyrë, Ersekë, Çiflik të Korçës dhe Bularat. Pra, Kosina dhe konflikti që ajo shkaktoi, kur në maj 2006 u zhvarrosën eshtrat e banorëve të zonës me pretekstin e gjetjes së varreve të ushtarëve grekë, nuk e kanë ndalur, siç shihet, projektin e Athinës për të krijuar varreza ushtarësh në disa lokalitete të Jugut.
Një element tjetër delikat mbetet ai i identifikimit të numrit të ushtarëve grekë të rënë në vendet ku kërkohet të ndërtohen varrezat në fjalë. Deri më sot shtypi shqiptar ka informuar pjesërisht rreth këtij problemi. Sipas raporteve të mediave rezulton për shembull se në mauzoleun e Grykës së Këlcyrës, bashke me eshtrat e ushtareve greke ishte planifikuar edhe vendosja e eshtrave të zhvarrosura në fshatrat e Përmetit. Sipas banorëve të kësaj zone, në afërsi të Grykes se Këlcyrës kanë qenë vetëm 36 varre të ushtareve greke te vrare ne betejen e malit te Golikut nga trupat e batalionit Italian, “Ujqit e Toskanes”. Mbetet ende e paqartë pjesa tjetër e të rënëve grekë në Ersekë, Bularat apo në rrethin e Korçës. Ndërkaq në projekt-marrëveshje mësohet se do të përfshihet edhe zgjerimi i nocionit të të rënëve, duke futur në të edhe personelin teknik apo klerikët që shoqëronin ushtrinë greke gjatë asaj beteje me pushtuesit italianë në tokën shqiptare.
Nuk është e vështirë të kuptohet, duke parë shpejtësinë dhe dëshirën e ethshme të palës greke për të aprovuar marrëveshjen në fjalë me palën shqiptare, sesa me rëndësi konsiderohet në Athinë problemi i “legalizimit” dhe i përmbylljes së një pike të nxehtë në marrëdhëniet tona – atë që ka të bëjë me ushtarët e luftës italo-greke. Një problem që ka qenë kurdoherë sensitiv mes dy vendeve dhe që është shtyrë për vite me rradhë pa gjetur një zgjidhje përfundimtare. Deri në vitin 2005, kur në pushtet ishin socialistët, përgjigjet e Tiranës zyrtare në atë kohë ishin diplomatike dhe evazive. Nënteksti kuptohej, kjo çeshtje prekte dhe prek edhe sot, një shqisë të ndjeshme të së shkuarës, e cila lidhet jo vetëm me rolin e italianëve e grekëve në atë konflikt, por edhe të çamëve të Greqisë, të cilët u skëduan më së shumti në bazë të kësaj ngjarjeje, si “aleatë të fashizmit”. Për këtë arsye, çdo hap i hedhur në drejtim të nderimit të të rënëve grekë të asaj kohe, nuk mund të mos ekspozojë anën tjetër të problemit, e cila prek shqiptarët.
Nën këtë prizëm u konsumua edhe incidenti i Kosinës i dy vjetëve më parë. Që nga ajo kohë, qeveria e zotit Berisha është akuzuar mjaft shpesh për një linjë të butë ndaj Athinës zyrtare të drejtuar nga qeveria e djathtë e Karamanlis. Zhvarrimet abuzive të Kosinës ( në të cilat u përfshi paradoksalisht edhe Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë), ku në vend të ushtarëve u zbuluan eshtra fëmijësh, e vunë në një pozitë të sikletshme kryeministrin Berisha.
Nuk dihet nëse është pikërisht kjo politikë koncesionesh, shtysa kryesore për kërkesën e fundit të palës greke, që varrezat e ushtarëve grekë të shkojnë në katër të tilla në Jug të Shqipërisë. Gjithsesi, ky akt vendoset në një panoramë lëshimesh nga ana e qeverisë tonë, e cila rregullisht ka ceduar përballë presioneve të palës greke. Mjafton të kujtohet se në maj të viti të shkuar, ministri i mbrojtjes i Greqisë Maimarakis anulloi vizitën e tij në Tiranë vetëm për shkak të problemit të varrezave greke në tokën tonë. Nga ana tjetër, nuk ka sesi mos të bjerë në sy fakti tjetër po kaq i pazakontë. Greqia dhe Shqipëria nuk kanë nënshkruar që nga janari i vitit 2006 një marrëveshje dypalëshe mes tyre, përjashtuar rinovimin e marrëveshjes rutinë për dërgimin e të sëmurëve tanë në spitalet greke. Kjo pauzë flet qartë për nivelin e ulët faktik të marrëdhënieve, pa anashkaluar edhe shtyrjen e ratifikimit të MSA mes vendit tonë dhe BE nga ana e parlamentit grek, ose mosnjohjen e Kosovës, nëse marrëdhëniet do të shiheshin në një prizëm më të gjerë.
Propozimi grek për varrezat e ushtarëve të luftës italo-greke pret përgjigjen e palës shqiptare. Bisedimet e korrikut do të nxjerrin një konkluzion ndoshta final lidhur me kërkesat greke, por burime diplomatike në Athinë besojnë se një akord i pranueshëm për palët do të arrihet mjaft shpejt. Mbetet të shihet nëse ai do të jetë i kënaqshëm edhe opinionin publik shqiptar, i cili siç ka ndodhur në raste të ngjashme, ka reaguar mjaft ashpër ndaj hapave të tillë të inicuara në Athinë dhe të firmosura në Tiranë.