Haxhinasto: Ja skenari i LSI për zgjedhjet lokale të 2011-ës

Një nga protagonistët e disa prej tryezave më të famshme të viteve të tranzicionit shqiptar, ku është dashur ndihma e të huajve për të gjetur zgjidhje, tregon për gazetën "standard"� detaje nga këto negociata. Paskal Milo, aktualisht kryetar i PDS-së, ish-ministër i Jashtëm në qeverisjet socialiste, mendon se negociatat e pranverë-verë 1997 kanë qenë më të vështirat e politikës shqiptare dhe në këto bisedime është lënë mënjanë gjuha diplomatike, siç kujton ai dhe ka kaluar në debate të forta, sharje, madje dhe kërcënime të ndërsjella. Milo, i cili nuk është protagonist i tryezës që pritet të realizohet mes PD-së dhe PS-së, nuk është optimist në një zgjidhje të plotë të ngërçit dhe nga ana tjetër, shprehet se kjo tryezë nuk duhet të bjerë në gabimin që u bë në tryezën e vitit 2002, ku nga marrëveshja për Presidentin u kaluar në "pazare politike"� për institucione të tjera



Zoti Milo, jemi në prag të një tryeze bisedimesh mes dy palëve të politikes për zgjidhjen e ngërçit të krijuar nga bojkoti i gjatë i opozitës me ndërhyrjen e faktorit ndërkombëtar. Që nga viti 1991 në vendin tonë është dashur disa herë ndërhyrja e të huajve për të zgjidhur problemet e brendshme. Sipas jush, pse ndodh kjo, pse klasa politike vendase preferon një zgjidhje te imponuar nga jashtë?



Pyetja që ju më bëni është një temë e gjerë, e cila do të duhet të trajtohet në një moment tjetër, por shkurtimisht pse Shqipëria e shqiptarët këto 20 vitet e fundit janë ndodhur shumë shpesh në fokusin e komunitetit ndërkombëtar për të ndërhyrë, kjo ka disa arsye sipas meje. E para se Shqipëria u ndodh e papërgatitur dhe pa pasur një klasë politike me përvojë dhe maksimalisht të ndërgjegjshme për të marrë përsipër udhëheqjen e vendit në një periudhë të vështirë siç ishte tranzicioni. E dyta, një mungesë e theksuar e kulturës politike që i ka karakterizuar partitë politike shqiptare gjatë gjithë kësaj kohe dhe e treta, një çrregullim i madh social që nuk ka qenë i mundur të administrohet nga politika, për të mos shkuar përtej manifestimeve normale sociale, të cilat kur kanë tejkaluar kufirin kanë prodhuar kriza të thella, përplasje jo vetëm politike, por dhe me gjerë dhe pa dyshim që kanë shkaktuar dhe plagë ende të pambyllura në shoqërinë shqiptare.



Cilat kanë qenë tryezat më të famshme të zhvilluara me negocimin e ndërkombëtarëve? Kur ka ndodhur ndërhyrja e parë?



Ndërhyrja e parë ka qenë në vitin 1991, e cila erdhi në momentin kur shteti kishte rënë pothuajse i tëri. Ndërhyrja e dytë e madhe ka qenë në pranverë-verë në vitin 1997 kur shteti përsëri ra dhe ndërhyrje të tjera të pjesshme kanë qenë në vitin 1998 pas tentativës për grushtin e shtetit të 14 shtatorit, ku komuniteti ndërkombëtar erdhi përsëri në Tiranë dhe u angazhua shumë fort për të mbyllur sa më shpejt krizën që u shfaq. Pastaj në një moment tjetër ka qenë vjeshta e vonë e vitit 2001 dhe fillimi i vitit 2002, kur klasa politike shqiptare u thirr në Bruksel për ti dhënë një mësim të mirë dhe më vonë pas disa muajsh në korrik të vitit 2002 kur presioni ndërkombëtar çoi në zgjedhjen konsensuale të Presidentit të Republikës. Këto kanë qenë si ngjarje paraardhëse për ndërhyrjen e re që po bëjnë institucionet evropiane për të mbyllur një krizë politike që u hap nga zgjedhjet e 28 qershorit të vitit të kaluar. Një vend anëtar i NATO-s pas 20 vjet tranzicioni nuk duhej kurrsesi të ndodhej në një situatë të tillë, që të vijnë përfaqësuesit e komunitetit ndërkombëtar për ta pajtuar dhe për ta orientuar. Është shumë e turpshme për klasën politike dhe e keqe për imazhin e vendit që ende duhet që të tjerët të na marrin për dore dhe të na mësojnë "abc"�-në e demokracisë, të dialogut politik, të negociatave dhe të marrëveshjes.



Ndodh kjo ngaqë skemi një arbitër të brendshëm, të besueshëm dhe autoritar, një president të respektuar nga të gjitha palët?



Ne jemi një Republikë Parlamentare ku Presidenti i Republikës sidomos pas ndryshimeve kushtetuese që u bënë në vitin 2008 është me kompetenca të kufizuara dhe gjatë gjithë periudhën së trazicionit ne kemi pasur ekstreme figurash politike në Presidencë. Zoti Berisha, që me dispozitat e ndryshuara kushtetuese në vitin 1992 u bë një President me fuqi të jashtëzakonshme dhe kemi pasur dhe President që me Kushtetutën e vitit 1998 janë brenda kuadrit të një Republike Parlamentare dhe që kanë ndërhyrë në jetën politike në problemet që ajo ka nxjerrë dhe në përputhje me karakteret e tyre dhe me dëshirën për të kontribuar më shumë dhe atëherë kur e kanë pasur të vështirë për të vepruar përballë kryeministrave ambiciozë, tekanjozë dhe pushtetdashës të jashtëzakonshëm. Kështu ndodhemi tani në një krizë politike, ku Presidenti aktual, zoti Topi, për nga natyra mesa duket një njeri që asnjëherë nuk ka dëshirë të marrë ngarkesa të mëdha dhe të përplaset, dhe nga ana tjetër ndryshimet kushtetuese të vitit 2008 i kanë hequr atij disa gurë të fortë nga themelet, në të cilat mbështet pushteti i Presidentit të vendit.



Meqë po flasim për negociatat aktuale, ju njihni mirë mënyrën se si funksionojnë organizmat ndërkombëtarë dhe interesat që ata kanë për të ndërhyrë në një çështje të brendshme, duket sikur flamurin e zgjidhjet e ka marrë Këshilli i Evropës, ndërkohë që aktorë më të rëndësishëm janë sigurisht BE dhe SHBA. A mendoni se këto dy aktorë do të lënë që KiE të marrë meritën përfundimtare dhe nuk do të dalin në skenë për të qenë pjesë e zgjidhjes në mënyrë publike, pavarësisht konsultave dhe këshillave pas kuintave?



Për hir të së vërtetës, aktorët ndërkombëtarë prezentë në Shqipëri kanë dashur të shfaqen më pak hapur në misionin e tyre për të paqtuar palët në Shqipëri nisur nga ideja se ky vend është anëtar i NATO-s dhe kërkon statusin e vendit kandidat në BE nuk duhet të mbërrijë në një situatë të tillë që të kërkojë ndërhyrjen direkt të faktorit ndërkombëtar. Pra, në një farë mënyre, ata janë përpjekur të bëjnë atë që nuk e bën realisht politika shqiptare, pra të ruajnë imazhin e vendit dhe të klasës politike shqiptare, të mos e zhveshin atë siç është në të vërtetë e paaftë për të menaxhuar situatat konfliktuale, që në një vend demokratik zgjidhet me mjete demokratike. Por në momentin që ata pritën 6 muaj dhe nuk po shihej një zgjidhje u desh që të fillojnë të mendojnë një zgjidhje, e cila prapë duket sikur ka lënë në hije dy aktorët kryesorë tradicionalisht të involvuar në Shqipëri, madje shtojmë këtu dhe OSBE-në dhe duket sikur ia kanë lënë iniciativën Këshillit të Evropës. Kjo nuk është pa qëllim, përsëri duan ta ruajnë Shqipërinë nga pagimi i një çmimi, sepse po u fut BE në lojë për këtë krizë politike do ti duhet që me dokumente zyrtare të ndërhyjë dhe të përfaqësohet, gjë që shkon në kundërshtim me premtimin dhe dëshirën që ka Brukseli për ta ndihmuar Shqipërinë qoftë për liberalizimin e vizave, qoftë për statusin kandidat. BE nuk do të marrë rol parësor dhe rri pak në prapaskenë, sepse nuk dëshiron të komprometojë procesin ku ndodhet Shqipëria aktualisht në marrëdhënie me të. SHBA po tregohet shumë e kujdesshme për shkak se në Shqipëri ekziston mendimi dhe pa dyshim i bazuar se përderisa ndërhyn Uashingtoni atëherë do ketë një zgjidhje të shpejtë dhe sigurisht amerikanët kanë dëshirë që të mos bëhen palë në zgjidhjen e krizës politike dhe ngaqë Shqipëria tashmë është anëtare e institucioneve evropiane ua lë atyre rolin kryesor ashtu si u takon dhe në të vërtetë. Ndaj shihet dhe ky angazhim amerikan në dukje shumë intensiv, si bashkëpunim me faktorin ndërkombëtar pas kuintave. Të paktën deri në fundin e muajit derisa të shihet dhe produkti i tryezës dhe ardhja e delegacionit të nivelit të lartë të KiE-së, kështu do të ndodhë dhe për një arsye tjetër, sepse në kuadër të KiE-së funksionon komiteti i monitorimit për Shqipërinë, që është një hallkë që ndodhet brenda objektit të tij të punës.



Si një aktor protagonist, por dhe si historian, cilat kanë qenë sipas jush negociatat më të vështira dhe më me shumë surpriza?



Mund tju kujtoj që në vitet 1992, 1997, e me radhë kam qenë protagonist i shumë takimeve e negociatave. Negociatat më të vështira për hir të së vërtetës kanë qenë ato të pranverë-verë 1997 për ti dhënë fund krizës, ku u desh një serial i tërë bisedimesh në zyrën e Presidentit të Republikës nga gjithë faktorët e forcave politike dhe nën trysninë e madhe të faktorit ndërkombëtar, SHBA, BE dhe veçanërisht të OSBE-së me të dërguarin e posaçëm, Vranickin, që u arrit të ndalej konflikti dhe të shkohej në zgjedhjet e parakohshme. Ai ka qenë momenti më i vështirë dhe dramatik në historinë e tranzicionit shqiptar. Nëse një ditë do të hapen arkivat e Presidencës së atij viti, sidomos ato filmike, do të shihet se ka pasur një negocim dhe një dialog jashtëzakonisht dramatik. Jo vetëm jashtë gjuhës diplomatike, por edhe jashtë kulturës minimale njerëzore me sharje dhe fyerje reciproke nga më banalet nga të gjitha palët, me kërcënime të hapura dhe me mënyra makiavelike për të gjetur zgjidhjet. Unë sigurisht si historian që jam, një pjesë të tyre i kam në arkivën time personale, por flas për shfaqjen e përgjithshme të politikës. Në pozitën si ministër i Jashtëm kam përballuar kriza si ajo e shtatorit 1998 e që vazhdoi me bojkotin parlamentar të PD-së për gati një vit dhe në ditarin tim si ish-ministër i Jashtëm ka shumë detaje, shumë personazhe për mënyrën se si kanë vepruar dhe si janë perceptuar nga të huajt dhe që një ditë do të shohin ditën e botimit.



Po marrëveshja Nano-Berisha për Presidentin konsensual?



Marrëveshja Nano-Berisha e vitit 2002 ishte e imponuar nga BE si faktor përcaktues, sepse për shkak të dyshimeve që u hodhën në zgjedhjet e vitit 2001 u kërkua që të kishte zgjidhje konsensuale për Presidentin e Republikës për të realizuar një balancim të forcave politike. Ajo marrëveshje, ndonëse zgjodhi përkohësisht një konflikt në rritje politik, nuk ka qenë marrëveshje e ndershme, e pastër, sepse ndërhyri në pushtete që nuk i takonin të bënte zgjidhje politike apo më mirë pazare politike, siç ishte çështja e prokurorit të Përgjithshëm dhe e shefit të Shërbimeve Sekrete. Por ato kompromise nuk kanë qenë të sinqerta dhe nga një pikëpamje tjetër, jo vetëm nga aktorët Nano plus Meta në raport me zotin Berisha, por nuk kanë qenë të sinqerta dhe brenda vetë mazhorancës së asaj kohe, kur dihej që zoti Meta takohej me z. Nano pas një konflikti të egër të brendshëm në PS, që e detyroi Metën të jepte dorëheqjen në shkurt të vitit 2002.



Në një marrëveshje që vjen pas një tryeze bisedimesh dihet se për të arritur tek zgjidhja, të dyja palët lëshojnë nga pozicionet e tyre fillestare. Ju çfarë lëshimesh parashikoni në tryezën e pritshme?



Negocimi është një nga funksionet kryesore të politikës dhe diplomacisë dhe si i tillë ai është një art më vete. Nga përvoja mendoj këto negociata që priten do të jenë shumë të vështira, sepse palët do të përpiqen të qëndrojnë pa u lëkundur në pozitat e tyre ekstreme dhe se çdo lëshim që mund të bëhet prej tyre do të bëhet në momentin e fundit, vetëm atëherë kur e dinë se pas atij momenti nuk ka asnjë lloj zgjidhjeje tjetër dhe asnjë mjet tjetër për tu përdorur. Kështu që kam frikë se do të kemi një maratonë bisedimesh të vështira, rezultati i të cilave kam dyshime se sdo jetë pozitiv, por mund të jetë një zgjidhje e përkohshme për të shtyrë, por jo për të zgjidhur. Megjithatë aktorët kryesorë janë aty dhe janë ata që do të vendosin.



Mund të kapërcejë PS nga kushti i hetimit të zgjedhjeve në kërkesa të tjera...



Nuk duhet të përsëritet skema e vitit 2002 dhe të vijmë sërish në një skemë që koha tregoi se nuk ishte e suksesshme.


06/02/2010