Dhurata Lazo: Me veprat e kompozitorëve tanë, gjej identitetin tim nëpër botë

Pianiste e talentuar dhe e mirënjohur jo vetëm në trojet shqiptare por edhe në arenën ndërkombëtare, Dhurata Lazo Bejleri ka lindur në Gjirokastër. Mësimet e para për pianoforte i ka marrë që në  moshën 6 vjeçare në qytetin e lindjes. Pasi zhvendoset në  kryeqytet vazhdoi studimet e pianos nën drejtimin e pedagoges Nikoleta Nako, pranë Liceut Artistik të Tiranës, duke u perfeksionuar gjithashtu edhe në muzikën e dhomës, dhe ka luajtur koncertin për piano të Prof.

Çesk Zadeja me orkestrën simfonike të Liceut Artistik. Në vitin 1990-ë u diplomua në  Pianoforte në Konservatorin e Tiranës (I.L.A.) me një repertor të pasur autorësh si: Bach, Mozart, Beethoven, Hayden, Chopin, Listz, Grieg, Ravel, Debussy, Brams, Rachmaninov, Schuman, Schubert, Scriabin, Zadeja, Harapi, Ibrahimi, etj. Në vendlindje ka luajtur koncerte recitale pianistike dhe me muzikë dhome, gjithashtu si soliste me Orkestrën Simfonike të RTSH në vitin  1987 nën drejtimin e dirigjentit Ferdinand Deda (koncertin n. 3 të Beethoven) dhe me Orkestrën Filarmonike të Tiranes, 1989 (koncertin në  LA min. të  E. Grieg). Në shtator të vitit 1990-të  transferohet në Itali dhe në 1998, u diplomua pranë Konservatorit "G. Verdi" të Milanos. Ka luajtur recitale pianistike në Itali, Gjermani, USA, Luxembourg, France, Shqipëri. Në vitin 2004 ka realizuar edhe CD-në e saj për PHONEIX  të titulluar "Concerto Lanfranchi". Në vitin 2008 kthehet në Shqipëri me Koncert Recital në Akademinë e Arteve dhe në maj të vitit 2009-të luan koncertin në La min të E. Grieg me orkestrën të RTSH-së me dirigjentin kanadez Alain Trudel. Në vitin 2009 transferohet në Gjermani, duke vazhduar aktivitetin koncertal dhe didaktik. Në Janar 2011 luan sërishmi si soliste me  Orkestrën e RTSH-së Çesk Zadeja dhe Chopin. Në tetor 2011 i jepet titulli "Qytetare Nderi" në qytetin e lindjes Gjirokastër. Mes entuziazmit dhe optimizmit me shpirtin e një artisteje të madhe e të talentuar me natyrshmërinë e dhe bukurinë e  shpirtit melodik, artistja Dhurata Lazo Bejleri shprehet: "Nuk ka më bukur se të merresh, me art, me muzikën klasike, është gjuha e shpirtit, që shëron çdo plagë dhe pasuron jetën shpirtërore e mendore"�. Për më shumë ndiqni këtë bisedë të ngrohtë e të përzemërt me këtë pianiste.

-Ju diplomuar për pianoforte dhe teori në Konservatorin e Tiranës dhe në Konservatorin "G.Verdi"�, të Milanos, Itali, me një repertor të pasur autorësh sikundër; Bach, Mozart, Beethoven, Hayden, Chopin, Listz, Grieg, Ravel, Debussy, Brams, Rachmaninov, Schuman, Schubert, Scriabin, Zadeja, Harapi, Ibrahimi, etj. Kur e keni kuptuar se muzika është jeta tuaj dhe do të studionit muzikë? Cili është sfondi tuaj muzikor? Mësuesi juaj i parë? A keni në rrënjët tuaja gen muzikanti, nga prindërit apo ndonjë i afërmi juaj?
Për fatin tonë shumë të mirë që prezantoheshim me konkurse për të hyrë dhe vazhduar studimet në shkollat e muzikës tonë në Atdhe, ka qenë dhe një faktor kryesor, sepse që të vegjël na edukonin profesorët tanë të ndiqnim rrugën prej një artisti, ku kërkonte shumë punë e disiplinë me një pasion të madh. Mësuesja ime e parë në qytetin e Gjirokastrës ka qenë zonja Lefteri Qamo. Studiova tetë vjet rresht me të, ku më përkushtoi e dedikoi shumë kohë, më edukoi me dashuri për artin, nuk i harroj kurrë vitet e fëmijërisë. Në familjen time nuk kanë qenë artistë, por kam pasur një kushëri nga ana e mamasë, kompozitorin e talentuar që u largua nga jeta shumë i ri, Kastriot Gjini. Ai ishte një ndër të parët që ju tha prindërve se kisha talent dhe duhet të vazhdoja rrugën e artit, dhe kështu u bë.
-Cilat janë disa nga mendimet tuaja mbi dukuritë, muzikë dhome dhe  soliste në një koncert recital pianistik. Cila është tema tuaj e preferuar dhe pse? A keni ndonjë episod të preferuar në seri, në skenë apo personazh?
Sinqerisht, më ka pëlqyer në gjithë jetën time muzika e dhomës dhe jam specializuar në Itali në Akademinë e Chopenit në Padova. Më pëlqen shumë të luaj me kolegë artistë duo trio. Është një botë tjetër arti, ku përputhen ndjenjat dhe indet e ndryshme në një të vetme, është një art që e zhvillon mendërisht dhe të pasuron shumë shpirtërisht. Personalisht jam ndjerë shumë mirë me muzikën e dhomës. Një rol të madh për mua ka luajtur dhe jeta e aktivitetet në Shqipëri që kur kam qenë studente. Kisha nja endje të madhe të isha prezente në shumë klasa të profesorëve tanë shumë të përgatitur dhe të mësoja prej tyre. Në atë kohë bëja pjesë në trion tonë me Pjetër Guralumi violonçel dhe Rrok Jakaj violinë ku kemi bërë koncerte në Shkodër, Durrës, Tiranë, etj. Solistë në një recital pianistik është diçka tjetër. Kërkon shumë responsabilite, energji të fuqishme e gjithë vëmendja e publikut është vetëm te ty dhe  duhet një kujdes i veçantë,  një punë e normë për tu vlerësuar e mirëpritur mirë nga publiku. Unë bëj recitale por ndonjëherë më duket diçka e ftohtë, ndihem vetëm në skenë. Kështu kohët e fundit i bëj koncertet me duo dhe i ndaj në dy pjesë, pjesën e parë luaj vet dhe në të dytën perfomoj me duo.
-Është folur shpesh për ngjashmëritë në mes Moxartit e Shopenit. Cilat janë mendimet tuaja për këtë, dallimet në pianistikën e shkruar dhe efektet stilistike në mes të kompozitorëve?
Po, pyetje shumë e fortë. Më kujtohet mirë kur studioja me profesorin tim, e niste leksionin gjithmonë me një sonatë Mozart dhe gjithmonë më ka këshilluar kush luan bukur Mozart, do luajë Chopin e Debussy. Këtu ka shumë për të thënë por unë do bëj një përmbledhje të shkurtër. Mozarti dihet që është Gjeniu i muzikës, një ndër më të mëdhenjtë dhe instrumenti i tij ka qenë Piano dhe është njohur si Mbreti i koncerteve për piano e orkestër edhe pse ka kompozuar shumë për instrumente të tjerë. Muzika e tij aq e thjeshtë me shumë sharm dhe dritë. Shprehet bukur në meloditë e tij shumë të këndueshme, muzika e tij për piano është një ndër më të bukurat, më të jashtëzakonshmet, plot gusto e finesë. Kompozicionet e tij janë të plota plot zjarr, por të karakterizuara nga një thjeshtësi dhe më shumë variabile, me një harmoni shumë të pasur, me potencë, meloditë e tij shumë të këndshme. Giocosa e kemi shprehjen tonë internacionale, por e gjitha shumë origjinale, plot ekspresion dhe shumë fluturuese që rrjedh shumë natyrshëm. Mozart me duart dhe mendjen e tij të ndritur e shndërroj instrumentin në diçka tjetër. Një gjeni tjetër që  është dhe Chopen, i cili është një kompozitor me një krijimtari shumë individuale në llojin e vet, me një forcë magjike dhe veprat e tij janë si gjerdanët më të çmuar, se solli një novacion kolorik dhe një tingëllim romantik të pazakontë. Me novatorizmin e tij kapërceu shumë vështirësi të teknikës pianistike në mënyrë kaq të qetë dhe të ëmbël me një delikatesë e butësi të vazhdueshme, me tonet e tij si kadife dhe me një artikulim të  zhdërvjellët të tingujve. Muzika e tij karakterizohet nga liria e mendimit poetik dhe krijimtaria e tij kalon kufijtë e çdo lloj force krijuese. Muzika e tij la gjurmë të individualitetit të tij me gjenialitetin e tij të jashtëzakonshëm, ai që bëri instrumentin të flasi me gjuhën e pafundësisë, muzika e tij të mahnit me bukurinë e pakrahasueshme, tingujt romantik edhe i pasur në ndjenja dhe emocione. Pianisti i ndjenjave, personifikimi më i mirë i një poezie të pastër, artistokrati i shpirtit.
-Koncertet recitale pianistike  që ju keni përformuar të Moxart, Bah, Chopen Beethoven, Zadeja, Harapi, Ibrahimi, etj., në Itali, Gjermani, USA, Luxembourg, Francë, Shqipëri, janë nga Kryeveprat e Eras së këtyre mjeshtrave. A mund të na përshkruani momente nga këto evenimente mbresëlënëse? Dhe si jeni ndjerë që keni realizuar suksese të tilla?
Çdo koncert është i veçantë sepse dhe gjendja shpirtërore e një artisti është e ndryshme. Ndikojnë shumë faktorë të tjerë sepse si në çdo fushë tjetër dhe artisti rritet, ndryshojnë idetë e interpretimin, evoluojnë ashtu si ka evoluar dhe instrumenti i pianos sot. Kështu ndryshon dhe niveli i interpretimit, mund të luash një pjesë shumë herë dhe çdo herë do thuhet një gjë e re edhe pse duhet të jetë brenda stilit të epokës etj. Kam pasur koncerte që kanë qenë mbresëlënës sidomos, kur kam performuar pjesë nga kompozitorët tanë të shquar si Zadeja, Harapi, Liszt dhe jam ndjerë mirë nga ngrohtësia e publikut për të njohur diçka të re të panjohur në botë. Personalisht nuk kënaqem me veten, kërkoj më shumë dhe mundohem të bëj atë që mundem në mundësitë e mija, por jam akoma e re të flasë për suksese, le tia lemë kohës. E rëndësishme është që më pëlqen profesioni im, e bëj me shumë pasion, vullnet e jetoj me muzikë. Ndjehem mirë kur kritikat shkruajnë vërtet mirë dhe më japin një forcë të madhe për të vazhduar. Mund të shtoj që një koncert mbresëlënës për mua vërtet është koncerti që bëra në kështjellën e Gjirokastrës në tetor 2011. Ishte diçka e veçantë mbas shumë vitesh të kthehesha në qytetin tim të lindjes, ishte i vërtet  i bukur me lot dhe gëzim, me emocione të papara në jetën time.

-A kompozoni dhe a bëni transkriptim për piano? Në rast se po, Si arrini ju që veprimtarinë tuaj ta përshtatni me karrierën tuaj interpretuese?
Nuk kam kompozuar ndonjëherë dhe as nuk e kam menduar. Jam thjesht një interpretuese e muzikës të kompozitorëve. Interpretuesi është vërtet një ekzekutues i gjithë asaj, që kompozitori ka shkruajtur në partiturë, mbart emocionet shprehëse, duke i realizuar me konceptet e mjeshtërisë së instrumentit sigurisht me një liri artistike e individuale.

-Kur jeni ndjerë krenare për punën tuaj, dhe pse?
Është një pyetje pak e vështirë për mua sepse më duhen shumë vite të filloj të ndjehem krenare për punën time, që nuk ka fund së mësuari, por mund të them sa herë luaj veprat e kompozitorëve tanë aty gjej identitetin tim dhe sigurisht ndjehem krenare që prezantohem me këto vepra me shumë pasuri artistike, ndjehem krenare kur i luajnë studentët e mi, sepse aty kam mundësinë të flas e të tregoj shumë për atdheun tim, për karakteristikat e këtyre veprave, stilin, folklorin tonë shumë të larmishëm, me meloditë shumë të freskëta. Përmenda më lart që kam qenë e ftuar në konferencën europiane, po me temë mbi muzikën shqiptare, dhe aty u ndjeva vërtet krenare sepse u duartrokita shumë dhe shumë artistë më pyesnin për atdheun, për muzikantët me një interesim shumë të madh, ndjehem shumë krenare, kur kritikat shkruajnë pianistja shqiptare. Janë shumë momente që ndjehem vërtet krenare.

-Kush janë disa nga pianistët e mëdhenj nga Epoka e Artë e PIANIZMIT, në regjistrimet e të cilëve ju  gjeni veten?
Janë shumë pianistë të mëdhenj, po përmend disa emra, po e filloj me pianistët, që nuk jetojnë më, por kanë lënë mbas artin e tyre të madh, që mësojmë dhe ne sot. Vladimir Horowitz Rus, Artur Rubistein Polak, Georges Cziffra Budapesti jetuar në Paris, Backhaus Wilhelm Gjerman, Jorge Bolet Cuban ku ka studiuar në institutin me famë të madhe pedagogjike Curtis Saperton, Ferruçio Busoni Italian jetuar në Gjermani, Shura Cherkassy Rys, Alfred Cortot zvicerian jetuar në Paris, Rudolf Firkusny çek, Emil Gilels rus studiuar me të madhin Neuhaus dhe Richter, Robert Goldsand austriak, Sacha Goronitzki ukraina, Glenn Glould kanadez , Clara Haskil nga Rumania, Lili Kraus hungareze studente e Bela Bartok, i madhi profesor Theodor Leschetizky polak i cili ka studiuar në Czerny dhe krijoj shkollën pianistike në Vjenë, L'hevine Rosina & Joseph, burrë e grua që  kanë një kontribut të jashtëzakonshëm në Julliaed school New York e shumë të tjerë, si Arturo Benedetto Michelangeli, Benno Moisewitch, Tatiana Nikolaeva ku ka luajtur premierë gjithë preludet e  Shostakovich, Rosenthal Moritz, Artur Schnabel, Rudolf Serkin çek me origjinë dhe jetuar në Rusi studiuar në Vjenë me një kontribut të madh pedagogjik, sa edhe  mua personalisht më pëlqejnë shumë regjistrimet e tij, Rosalyn Tureck, etj. Nga pianistët që jetojnë më pëlqen shumë Krystina Zimermann, Perahia Murray, Alfred Brendel, Vladimir Ashkenazy, Martha Argherich, Andras Schiff , Mitsuko Uchida, Radu Lupu, etj. Sigurisht që kam shumë CD e DVD të shumë  nga këta  pianistë që përmenda, por me kohë dhe me shije individuale dëgjoj disa prej tyre, Artur Rubinstein, Horowizt, C laudio Arrau, Kristian Zimerman, Rudol Serkin ky i fundit dallohet për delikatesën e bukur, sipas situatave dhe programeve.
-Çmund të na thoni në lidhje me kulturën muzikore dhe atmosferën në Shqipëri? Kini dhënë koncerte recitale në vende të Europës deri në SHBA-ës. Çfarë do të dëshironit të kishte Shqipëria nga kultura muzikore e këtyre vendeve?
Shqipëria ka shumë artistë dhe pedagogë shumë të mirë. Unë kam shkuar gjithë vitin për koncerte dhe prezenca ime aty ka qenë shumë e shkurtër, por mundohem ti ndjek nëpërmjet internetit. Fakti që dhe rrugët kanë qenë të hapura për 22 vjet, shumë artistë kanë studiuar dhe nëpër vende të ndryshme të botës, janë perfeksionuar aq mirë dhe  i shërbejnë shumë bukur atdheut të tyre, por qeveritarët politika duhet ti kushtojë një kujdes dhe vëmendje shumë të veçantë artistit, ashtu siç bëhet në gjithë botën, duke i stimuluar në mënyra shumë të ndryshme. Unë kam një respekt të veçantë për kolegët e mi në Tiranë, sepse kanë përjetuar gjithë tranzicionin dhe gjithë jetën politike jo të mirë në këto vite dhe tek një artist ndihet akoma më shumë. I gjej në formë kur vij në tiranë, bëjë maksimumin e mundësive të tyre, një shembull mund të jap, kur luajta me orkestrën e RTSh në janar të 2011. Nuk do ta besoja kurrë se orkestrantët do të performonin në atë sallë aq të ftohtë, sidomos nga ana e orkestrës frynte erë dhe ata atë natë kanë dhënë maksimumin, kanë bërë art të bukur dhe u larguan të gjithë me një buzëqeshje. Kolegët e mi artistë në Shqipëri janë heronj të vërtetë. I adhuroj!

-Jetoni mes Shqipërisë e disa vendeve të Europës, çfarë ju lidh me Gjirokastrën?
Gjirokastra qyteti i gurtë është vendi i lindjes. Aty mora mësimet e mija të para deri në moshën 14 vjeçare. Kam mall për rrugët, për aromën e qytetit, për mikeshat e mija të fëmijërisë. Vëllezërit e kushërinjtë e mi, mësuesit e mi shumë të mirë, për babain tim që e kam dashur shumë. E  kam humbur prej 20 vjetëve, por është atje. Gjirokastra është pjesë e jetës time dhe e mbaj fort në zemër.

-Sa ju mbështet familja në karrierën tuaj artistike?
Familja është një përgjegjësi e madhe. Unë jam dhe nënë me dy fëmijë që kërkohet shumë kujdes në rritjen e tyre, por jam me fat se familjarët e mi bëjnë shumë për mua. Kur kam koncerte, më mbështesin shumë shpirtërisht dhe është gjetur një gjuhë e përbashkët.

-Mesazhi tuaj për talentet e reja?
Talentet e reja që do të jenë dhe e ardhmja e artit, i këshilloj të studiojnë pafund dhe mos dorëzohen përpara vështirësive. Nuk ka më bukur se të merresh, me art, me muzikën klasike, është gjuha e shpirtit, që shëron çdo plagë dhe pasuron jetën shpirtërore e mendore.

 -Kanë thënë për Dhurata Lazon"¦
U skuqa! Por më lart përmenda Gjirokastrën, në tetor pata privilegjin të nderohem si krenari e qytetit me këtë motivacion: "Për vlerat e jashtëzakonshme në fushën e interpretimit muzikor dhe për kontribut të shquar në promovimin e vlerave të trashëgimisë kulturore e shpirtërore të Gjirokastrës dhe gjirokastritëve brenda dhe jashtë vendit"�. Intervistoi: Raimonda Moisiu