Antigonea Me të parat panele informuese

Shkruan Kristi Pinderi
kristipinderi@revistamapo.com

Antigonea, një ndër qendrat kryesore të civilizimit antik në luginën e Drinosit do të jetë i pari Park Arkeologjik në Shqipëri, pas Butrintit që do të pajiset me panele informuese në gjuhën shqipe dhe atë angleze, të shtrira në të gjithë territorin, që do të shërbejnë si një guidë e mirëfilltë për turistët.
Ky është një projekt ambicioz që po realizohet nga Fondacioni “Albanian Heritage” në bashkëpunim me Parkun e Antigonesë, financuar nga Packard Humanities.
7 panele të dimensioneve 1 m x 80 cm, të realizuara nga dy studio shqiptare do të vendosen në të gjithë Antigonenë dhe do të ndricohen edhe gjatë mbrëmjes, falë pajisjes së këtij parku me një gjenerator të fuqishëm.Këto investime synojnë të përmirësojnë infrastrukturën turistike në këtë qendër të rëndësishme të trashëgimisë kulturore shqiptare dhe do të pasohen me projekte të tjera që do të promovojnë Antigonenë dhe do ta fusin atë në të gjitha guidat elitare turistike. Teksti informues është realizuar edhe falë kontributit të profesorit anglez Oliver Gilkes (University of Norwitch). Nderkohe gjithe argumentat historike dhe arkeologjike qe paraqiten ne keto panele jane kuruar nga Instituti i Arkeologjise dhe Instituti i Monumenetete te Kultures.
Paneli kryesor i kushtohet Antigonesë, ku ndër të tjera turistët do të informohen se “Antigonea ishte qendra kryesore e civilizimit antik në këtë zonë. Vëzhgimet e para për këtë qytet, janë bërë në prag të Luftës së Parë Botërore nga arkeologu grek S. Evangelidhi dhe më vonë, në vitet ‘30 të shekullit të 20-të, nga udhëtari dhe arkeologu anglez Prof. N. G. L Hammond. Por arkeologu shqiptar Prof. Dhimosten Budina (1930 -2004), njihet si zbuluesi, identifikuesi dhe interpretuesi i Antigonesë. Nëpërmjet gërmimeve sistematike të ndërmarra në Antigone, qysh prej vitit 1966, profesor Budina arriti të nxjerrë në dritë një material arkeologjik mjaft të pasur, që ndryshoi rrënjësisht përfytyrimin për këtë vendbanim të lashtë. Zbulimi i planimetrisë së qytetit dhe vet emri i tij antik ishin meritë e tij. Për më tepër janë rezultat i punës së tij kërkuese të gjitha monumentet e zbuluara deri më sot në Antigone si: sistemin fortifikues, agoraja, stoa, banesat, monumentet publike, bazilika, rrugët etj.
Panelet e tjera do të informojnë publikun në lidhje me agoranë, me qytetin dhe jetën publike të tij, me shtëpitë e tij, me Lidhjen Kristiane, dhe muret fortifikuese të qytetit.
Në vitin 2005, Antigonea u shpall Park Arkeologjik Kombëtar nën mbrojtjen e Ministrisë së Kulturës, Turizmit, Rinisë dhe Sporteve. Zyra e Parkut ndodhet në fshatin Asim Zeneli, në lindje të Gjirokastrës, brenda Komunës së sotme të Antigonesë.

Qyteti që e mori emrin nga dashuria dhe që u shkatërrua nga urrejtja
Qyteti u ndërtua me urdhrin e Mbretit Pirro (318-272 p.Kr.), më i madhi ndër mbretërit e Epirit Antik. Pirro, me një karrierë të jashtëzakonshme si gjeneral mercenar, ishte për një kohë të shkurtër mbret i Maqedonisë dhe drejtoi sulmin drejt Republikës Romake në interes të qyteteve Greke, në të cilën e ka dhe origjinën shprehja e njohur “Fitorja e Pirros” pasi fitoret e tij ishin shumë të kushtueshme.
Ai e emërtoi qytetin e ri Antigone, për nder të gruas së tij, Antigonës, thjeshtra e Mbretit Ptoleme të Egjiptit, njeri nga gjeneralët e Aleksandrit të Madh, të cilën e njohu kur ishte atje me shërbim. Përpara themelimit të qytetit nuk kishte pasur vendbanime të mëdha të përqendruara në hapësirën e Drinosit por në vend të tyre ka pasur disa qyteza të fortifikuara në majat e kodrave, si Labova ose Melani, me më shumë vendbanime të hapura në fund të luginës. Antigonea, mund të jetë ndërtuar mbi një qendër më të hershme, por në këtë periudhë ajo u projektua në modelin e stilit helenistik të qytetit, me mure rrethuese prej guri, me akropol të fortifikuar; dhe me një sistem të rregullt rrugësh. Antigonea ishte e ndarë në hapësirën publike si dhe në lagje në të cilat ishte zhvilluar qyteti.
Gjatë gërmimeve arkeologjike u gjetën një sërë tessera-sh bronzi, të vulosura me emrin ANTIGONEAN, të cilat mendohet të jenë përdorur gjatë votimeve në kuvendin e qytetit.
Qyteti mbështetej në bujqësinë e zonës, si dhe në tregti, rëndësinë e së cilës e tregojnë enët fine me vernik të zi të importuara nga Greqia dhe amfora që vinin nga shumë larg si Rodosi. Ka gjithashtu dëshmi të endjes dhe punimit të metaleve. Monedhat e zbuluara janë prerje nga qytetet Ilire dhe Greke pasi Antigonea ishte një udhëkryq i rëndësishëm midis veriut dhe jugut.
Antigonea lulëzoi për disa shekuj. Megjithatë, ashtu si edhe krahina përreth, ajo u përfshi në konfliktet midis Republikës Romake dhe Mbretërisë së Maqedonisë. Mbreti Filipi i 5-të, i Maqedonisë zhvilloi një betejë në “Portat e Antigonesë”, në veri të qytetit, afër Tepelenës së sotme. Në vitin 167 p.Kr., konsulli Romak, Aemilius Paulus, mundi maqedonët dhe aleatët e tyre epirotë. Si ndëshkim, gjenerali Romak urdhëroi shkatërrimin e rreth 70 qyteteve dhe si rrjedhojë Epiri mbeti i shkatërruar për shekuj me radhë.