TIRANE-Kapakë të zverdhur nga koha. Fletë të vjetra, të destinuara të përcjellin diturinë brez pas brezi. Të duket sikur prek shekujt një nga një. Historinë dhe lavdinë. Gjurmët e dijetarëve janë akoma të prekshme. Janë shumë afër. Botimet e tyre janë dëshmi të përpjekjeve të mëdha, për qëllime të mëdha. Alfabetet, abetaret e para shqipe dhe shkrimet e para në gjuhën tonë. 50 dokumentet më të rralla, shumica të paekspozuara më parë, janë pjesë e ekspozitës "Udha e alfabetit shqiptar", që do të hapet të dielën në ambientet e Muzeut Historik Kombëtar. Baza kryesore e ekspozitës do të jenë 22 stenda ku vizitori do të njihet me shkrimin shqip, dokumentet e para të shqipes së shkruar deri në vitin 1908. Shtylla e dytë e ekspozitës do të jetë pasqyrimi i abetareve, pra botimet e rralla të abetareve shqiptare, sepse ky alfabet i shërbeu shkrimit të abetareve. Shtylla e tretë i është dedikuar librit të vjetër shqip, që nga fillesat deri në ditët tona.
Abetaret e para dhe dokumente të rralla
Të ekspozuara në "Udhën e alfabetit shqiptar" do të jenë shumë abetare që janë hartuar prej patriotëve shqiptarë, duke filluar që nga Naum Veqilharxhi apo Jani Vreto, Sami Frashëri, Luigj Gurakuqi, Fan Noli, Kostandin Kristoforidhi, Daut Boriçi, Parashqevi Qiriazi, e shumë të tjerë. Në këtë ekspozitë publiku do të mund të shohë rreth 50 dokumente origjinale që mbajnë vulën e shekullit të 19, duke filluar që nga gjysma e parë e këtij shekulli, deri në fillim të shekullit të 20. Sotirulla Hoxha, shefe e sektorit të Përmbajtjes në Muzeun Historik Kombëtar sqaron se "të gjitha dokumentet e ekspozuara do të jenë të shoqëruara me diciturat përkatëse, në mënyrë që të jenë të qarta për të gjitha kategoritë e vizitorëve". Në këtë ekspozitë dokumentet e rralla zënë një vend kryesor, dhe nuk janë pak. Ndër abetaret më të veçanta që është mundur të merret prej Arkivit Qendror të Shtetit është "Anonimi i Elbasanit". Ajo është një nga më të hershmet që disponohet. Pritet që publikimi i këtij dokumenti të bëjë shumë përshtypje sikurse edhe origjinali i "Abetarit" të Naum Veqilharxhit. Por, do të mund të shihet nga afër edhe "Kodiku i Familjes Popa", dokumentet e marra nga fondi i Xanonit, që kanë vlera të mëdha për këtë rast. Në stenda do të jetë edhe "Alfabeti i Hasan Tahsinit", ku shihet shumë qartë se ai ka qenë përdorur në të gjithë Shqipërinë, madje edhe në rastin kur kemi Alfabetin e Stambollit por edhe të Gurakuqit. Thuhet "Ndë toskërisht dhe ndë Gegërisht", domethënë, ai është shkruar në të dyja dialektet, ndaj thuhet se është hartuar për të gjithë shqiptarët.
Ekspozohen për herë të parë
Alfabete me gërma latine, apo arabe, alfabeti i Stambollit, "Shkronjat e gjuhës shqipe", nga Sami Frashëri, botuar në vitin 1886, "Abetarja Shqipe", Kostandin Kristoforidhi, botuar në vitin 1872, "Abetari i vogël për Msoitore filltore" e vitit 1916, etj. Sipas Sotirulla Hoxhës, të gjitha këto ekspozohen për herë të parë. "Është hera e parë që në një institucion shqiptar ekspozohen kaq shumë dokumente të kësaj fushe, dhe po ashtu hera e parë që ekspozohen në këtë mënyrë, duke iu kushtuar pikërisht shkrimit të gjuhës sonë. Janë dokumente origjinale që mund të jenë shfrytëzuar nga studiues të ndryshëm të gjuhësisë apo të historisë, shqiptarë apo të huaj, por asnjëherë për publikun", - thotë specialistja e Muzeut, Hoxha, ndërsa shton se për herë të parë vizitori shqiptar dhe i huaj mund të shohin dhe të njihen nga afër me materiale që kanë të bëjnë me përpjekjet e shumta të hartimit të Abc-së shqipe.
Kërkimet dhe arkivat
Ekspozita është fryt i një bashkëpunimi mes punonjësve të Muzeut Historik Kombëtar me Arkivin Qendror të Shtetit, sepse prej tyre janë siguruar dokumente origjinale që lidhen me ngjarjen e Kongresit të Manastirit dhe mjaft figurave të rëndësishme që kanë pasur rol kryesor në këtë Kongres, apo në çështjen e ABC-së shqipe dhe të abetareve shqipe. Në sajë të këtij bashkëpunimi, është bërë i mundur hulumtimi, kërkimi dhe nxjerrja prej fondeve të Arkivit të Shtetit ABC-të dhe përpjekjet e tjera të ndryshme që janë bërë deri në mbledhjen e Kongresit të Manastirit më 1908. Sotirulla, e cila është kujdesur për hapjen e kësaj ekspozite, shprehet se nuk duhet harruar mbështetja dhe ndihma që ka dhënë edhe Instituti i Historisë, sepse prej tij janë siguruar një pjesë e mirë e librave të rrallë, siç janë abetaret e botuara në fund të shekullit të 19 dhe fillimin e shekullit të 20.

(s.g/GazetaShqiptare/BalkanWeb)