Kur lindi fjala e lirė shqipe
20.07.2008 14:02 Kulture - Burimi: SHQIP Kulture
Ne sot mund tė kthehemi pas nė kohė, pėr tė pėrfytyruar Jeronim De Radėn, tė ulur nė njė bar tė Kozencės, duke lexuar numrin e parė tė revistės "Flamuri i Arbrit". Burri qė sot kujtohet si njė nga personazhet mė tė devotshme tė Rilindjes sonė Kombėtare, nuk do tė mjaftohej vetėm me tė qenit njė poet i mirė, i kohės, apo njė studiues i gjuhės shqipe. Nga Italia ai do tė niste njė korrespodencė me figurat mė tė rėndėsishme tė ēėshtjes shqiptare, dhe do tė ndiqte me interes ēdo gjė qė lidhej me Shqipėrinė.
Pėrtej brigjeve tė Adriatikut, De Rada nuk mund tė rrinte indiferent ndaj ngjarjeve qė shoqėronin kohėn. Mė 20 korrik 1883, bashkė me njė grup bashkėpunėtorėsh, ai nxori nė treg revistėn "Flamuri i Arbrit". Si pėrkrahės i Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, ai kėrkonte tė pėrcillte nėpėrmjet kėsaj reviste te shqiptarėt e Italisė, por edhe tek italianėt (kjo revistė botohej dhe nė italisht) idetė shqiptare. De Rada ka qenė gjithnjė kundėr gjymtimit tokėsor tė Shqipėrisė.
Nė kėtė revistė, e cila mundi tė botohej vetėm nė 32 numra, mund tė gjejė informacion mbi politikėn, kulturėn, apo letėrsinė. Si njeri i letrave, De Rama kėrkonte ta kthente "Flamurin e Arbrit" nė njė flamur tė mendimit tė lirė shqiptar.
Dhe me njė shqipe tė vjetėr, ne sot mund tė lexojmė nė njė numėr qė na ka rėnė nė duar dashurinė e madhe tė kėtij shqiptari tė madh dhe tė tjerėve qė e ndihmuan nė idenė e tij, mendimet e tyre pėr atdheun.
Ėshtė interesante tė kthehesh nė kohė 125 vjet mė parė dhe tė shohėsh se si e kanė perceptuar dhe ėndėrruar atdheun personalitete tė rėndėsishme tė kohės. Kjo revistė ėshtė njė mėnyrė pėr tė parė se si ka evoluar mendimi shqip ndėr vite.
"Flamuri i Arbrit" ėshtė njė pėrpjekje qė tė ngjall sot respekt dhe dashuri, pėr tė gjithė ata qė kanė kontribuar pėr fjalėn shqipe.
Pėr historianėt, "Flamuri i Arbrit" u bė tribunė atdhetarizmi dhe mbrojtėse e interesave tona kombėtare, ndaj synimeve grabitqare tė shovinistėve fqinjė dhe tė imperialistėve austriakė e italianė, duke shtruar kėrkesėn pėr autonominė e Shqipėrisė.
"Flamuri i Arbrit" qe njė iniciativė e De Radės, ndaj sot ndoshta duhet tė flasim pak mė tepėr pėr tė. Pėr poetin qė mė 1836 solli veprėn e parė me vlera artistike nė letėrsinė shqipe, poemėn epike "Kėngėt e Milosaos" dhe mė vonė njė sėrė poemash tė tjera. Dhe pse jeta e tij qe e shoqėruar me njė sėrė dramash, siē ishte humbja e gruas dhe e djemve, De Rada e gjeti shpėtimin pikėrisht te fjala. Nėpėrmjet kėsaj tė fundit, ai nuk rrėfeu vetėm ndjenjat e tij prej poeti, por dhe vėshtrimin e njė intelektuali shqiptar pėr tė drejtat e vendit tė tij. De Rada do tė kujtohet dhe si njė mbrojtės i flaktė i gjuhės shqipe. Ai ka organizuar dy kongrese gjuhėsore pėr ēėshtjen e shqipes (Koriljano Kalabro, 1895, Ungėr, 1897), mori pjesė nė Kongresin XII tė orientalistėve nė Romė, ku foli pėr gjuhėn tonė dhe, me pėrpjekjet e tij u ēel njė katedėr e shqipes nė Institutin e Gjuhėve Orientale nė Napoli.
Por "Flamuri i Arbrit" qė sot shėnon 125 vjet nga numri i tij i parė qe njė lloj dashurie pėr tė, njė dashuri nėpėrmjet sė cilės ai kėrkonte tė ndryshonte kohėn.
Pėrtej brigjeve tė Adriatikut, De Rada nuk mund tė rrinte indiferent ndaj ngjarjeve qė shoqėronin kohėn. Mė 20 korrik 1883, bashkė me njė grup bashkėpunėtorėsh, ai nxori nė treg revistėn "Flamuri i Arbrit". Si pėrkrahės i Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, ai kėrkonte tė pėrcillte nėpėrmjet kėsaj reviste te shqiptarėt e Italisė, por edhe tek italianėt (kjo revistė botohej dhe nė italisht) idetė shqiptare. De Rada ka qenė gjithnjė kundėr gjymtimit tokėsor tė Shqipėrisė.
Nė kėtė revistė, e cila mundi tė botohej vetėm nė 32 numra, mund tė gjejė informacion mbi politikėn, kulturėn, apo letėrsinė. Si njeri i letrave, De Rama kėrkonte ta kthente "Flamurin e Arbrit" nė njė flamur tė mendimit tė lirė shqiptar.
Dhe me njė shqipe tė vjetėr, ne sot mund tė lexojmė nė njė numėr qė na ka rėnė nė duar dashurinė e madhe tė kėtij shqiptari tė madh dhe tė tjerėve qė e ndihmuan nė idenė e tij, mendimet e tyre pėr atdheun.
Ėshtė interesante tė kthehesh nė kohė 125 vjet mė parė dhe tė shohėsh se si e kanė perceptuar dhe ėndėrruar atdheun personalitete tė rėndėsishme tė kohės. Kjo revistė ėshtė njė mėnyrė pėr tė parė se si ka evoluar mendimi shqip ndėr vite.
"Flamuri i Arbrit" ėshtė njė pėrpjekje qė tė ngjall sot respekt dhe dashuri, pėr tė gjithė ata qė kanė kontribuar pėr fjalėn shqipe.
Pėr historianėt, "Flamuri i Arbrit" u bė tribunė atdhetarizmi dhe mbrojtėse e interesave tona kombėtare, ndaj synimeve grabitqare tė shovinistėve fqinjė dhe tė imperialistėve austriakė e italianė, duke shtruar kėrkesėn pėr autonominė e Shqipėrisė.
"Flamuri i Arbrit" qe njė iniciativė e De Radės, ndaj sot ndoshta duhet tė flasim pak mė tepėr pėr tė. Pėr poetin qė mė 1836 solli veprėn e parė me vlera artistike nė letėrsinė shqipe, poemėn epike "Kėngėt e Milosaos" dhe mė vonė njė sėrė poemash tė tjera. Dhe pse jeta e tij qe e shoqėruar me njė sėrė dramash, siē ishte humbja e gruas dhe e djemve, De Rada e gjeti shpėtimin pikėrisht te fjala. Nėpėrmjet kėsaj tė fundit, ai nuk rrėfeu vetėm ndjenjat e tij prej poeti, por dhe vėshtrimin e njė intelektuali shqiptar pėr tė drejtat e vendit tė tij. De Rada do tė kujtohet dhe si njė mbrojtės i flaktė i gjuhės shqipe. Ai ka organizuar dy kongrese gjuhėsore pėr ēėshtjen e shqipes (Koriljano Kalabro, 1895, Ungėr, 1897), mori pjesė nė Kongresin XII tė orientalistėve nė Romė, ku foli pėr gjuhėn tonė dhe, me pėrpjekjet e tij u ēel njė katedėr e shqipes nė Institutin e Gjuhėve Orientale nė Napoli.
Por "Flamuri i Arbrit" qė sot shėnon 125 vjet nga numri i tij i parė qe njė lloj dashurie pėr tė, njė dashuri nėpėrmjet sė cilės ai kėrkonte tė ndryshonte kohėn.
lajme.parajsa.com
Komentoni artikullin
