Poeti i rezistencės
20.08.2008 14:03 Kulture - Burimi: SHQIP Kulture
Mahmoud Darwish ėshtė shuar. Palestina mbajti tri ditė zi kombėtare pėr vdekjen e poetit qė, mė shumė se kushdo tjetėr, diti tė rrėfejė vuajtjen e tė dėbuarve nga vendi, por edhe tė tė burgosurve. Ai mė shumė se kushdo diti tė shprehte si shpirtin e rezistencės palestineze, ashtu edhe atė tė identitetit tė njė populli qė reziston, sepse nuk mund tė bėjė ndryshe. Pėr tė gjitha kėto arsye, Mahmoud Darwish, i cili ndėrroi jetė nė moshėn 67-vjeēare, ėshtė cilėsuar si njė nga poetėt bashkėkohorė arabė mė tė rėndėsishėm tė vendit tė tij, e ndoshta edhe njė nga mė tė lexuarit nė vendet Perėndimore. Impenjimi i tij ndaj ēėshtjeve politike, tė pasqyruara mė sė miri nė poezitė e tij, e ka kthyer Mahmoud Derwishin nė njė ikonė tė letrave palestineze, edhe pse kjo betejė rrezikoi qė ai tė "burgosej" nė njė klishe, nga e cila u pėrpoq tė ēlirohej gjatė viteve tė fundit tė krijimtarisė sė tij. Poezia ėshtė njė mjet i fuqishėm pėr tu pėrballur me tė gjitha vėshtirėsitė, kėtė rrėfeu vetė gjatė. "Kur isha nėn pushtimin e Ramallahut, kur pashė tanket izraelite nėn dritaret e mia, unė kam shkruar. Pas ēdo vargu qė shkruaja, mė dukej se ushtarėt largoheshin nga unė tė paktėn dhjetė metra. Kjo ėshtė mėnyra e vetme qė unė njoh pėr tė mbrojtur shpirtin tim dhe pėr tė mbijetuar". E megjithatė, Darwish gjithnjė ka deklaruar se nuk bėnte politikė, madje as gjatė viteve tė kaluara nė Bejrut dhe nė Tunizi. "Ēdo poezi e mirė, qė flet pėr dashurinė, drejtėsinė apo pėr bukurinė ėshtė njė formė rezistence kundėr ēdo shėmtie apo dhune. Ēdo poezi ndėrton ura tė reja me tė tjerėt. Shumė gjėra kanė ndryshuar, unė kam ndryshuar", rrėfente ai nė librin "Pėrtej qiellit tė fundit. Palestina si metaforė". Tani vargjet e mia janė mė njerėzore, mė universale". Si tė shėnonte njė distancė kufijsh mes politikės dhe poezisė, ai thoshte se "pas njė mungese kaq tė gjatė, nuk dua tė kthehem nė asnjė vend tjetėr. Dua ti kthehem vetėm gjuhės sime". Ēėshtja e rikthimit te gjuha ka qenė njė nga pikat e ndryshimit tė krijimtarisė sė tij, por nuk bėhet fjalė pėr njė largim tė shkrimtarit nga ēėshtja palestineze, pėrkundrazi. "Pas zhgėnjimeve nga islamizmi arabėt ndihen jashtė historisė, sepse nė mėnyrė tė pashmangshme tashmė janė tė ndarė. Gjuha mbetet i vetmi element i pėrbashkėt, gjithēka tjetėr ėshtė shkatėrruar", do tė shpjegonte ai nė njė deklaratė. "Mendoja se poezia mund tė ndryshonte gjithēka, mund tė ndryshonte deri edhe historinė dhe njerėzimin. Por tani mendoj se poezia mund tė ndryshojė vetėm poetin", shprehet ai nė njė intervistė tė vitit 2002.
Me mijėra palestinezė morėn pjesė nė homazhet qė u mbajtėn nė Rramallah mė 13 gusht, pėr funeralin e poetit dhe shkrimtarit, Mahmoud Darwish, i cili vdiq nė fillim tė gushtit nė moshėn 67- vjeēare. "Ne do tė vazhdojmė betejėn tėnde", pėrsėrisnin nė kor palestinezėt. Darwish ishte njė nga figurat mė me influencė tė kulturės arabe tė kohėve tė fundit. Pėrgjatė dekadave tė tėra, ai kontribuoi pėr identitetin palestinez. Ishin me mijėra ndjekėsit e tij, ndėrsa poemat e Mahmoud Darwish ishin kthyer nė kėngė dhe pėrdoreshin nė fjalimet politike. Vargjet e Darwish janė pjesė e jetės sė pėrditshme tė palestinezėve. Ai nuk i trembej kritikės pėr popullin e tij pėr sa i takon ndarjeve mes palestinezėve, duke besuar se nė njė farė mėnyre ata dėmtonin mė shumė veten se kėdo tjetėr. Nuk ka asnjė lloj dyshimi se puna e tij, jo vetėm pėr ēėshtjen palestineze, por pėr dashurinė, shpresėn dhe vdekjen do tė mbijetojė nė mbarė botėn arabe. Mahmoud Darwish u shua nė Tekasa, pas njė operacioni nė zemėr. Darwish lind nė fshatin Al Birwah, nė Galile. Ishte viti 1941, ai ishte vetėm shtatė vjeē kur nisi tragjedia e popullit palestinez. Mahmoud dhe familja transferohen nė Liban, por e ėma vendos tė kthehen sėrish nė Palestinė, pėr tė mos u kthyer nė tė arratisur. Por fshati ishte shkatėrruar, ashtu si edhe 417 tė tjerė nė territorin qė sot i pėrket Izraelit. Atėherė Mahmoud filloi tė kuptonte domethėnien e humbjes sė njė vendi, njė koncept i lidhur kaq ngushtė me jetėt e palestinezėve, i lidhur kaq ngushtė me kuptimin e tė qenit "njė emigrant nė atdheun e tij". Darwish studioi nė shkollat arabo-izraelite dhe nė moshėn 19 vjeēare publikoi pėrmbledhjen e tij tė parė me poezi, titulluar "Zogj pa krahė". Pėr shkak tė shkrimeve dhe poemave me pėrmbajtje politike, disa herė ai u burgos nė burgjet izraelite dhe herė vuajti dėnimin nė arrest shtėpie. Njė nga poezitė e tij tė shkruara nė atė periudhė "Kartė identiteti" i dha famė nė botėn arabe si poet i rezistencės palestineze. Tė jetuarit nė Izrael sa vinte e bėhej mė i vėshtirė pėr tė, ndaj ai kėrkoi azil politik fillimisht nė Moskė, pastaj nė Kajro dhe mė pas nė Liban, ku u bashkua me Organizatėn pėr Ēlirimin e Palestinės (OLP). Disa vite mė vonė, sėrish kėrkoi azil. Darwish u detyrua tė linte Bejrutin dhe sė bashku me tė edhe OLP-nė, pėr tu larguar drejt Tunizisė. Aty qėndroi pėr 10 vjet, deri nė 1993. I dha fund bashkėpunimit tė tij me OLP-nė, sepse nuk ishte dakord me tratativat e Oslos, mes Arafatit dhe Izraelit. Sipas tij, kjo nuk do tė sillte asnjė tė mirė, nuk do tė ishte njė paqe e drejtė pėr asnjėrin prej popujve. Njė vit mė pas transferohet sėrish, kėsaj here nė Paris.
Mahmoud Darwish bėri tė mundur qė bota arabe, tė njihej me autorė tė mėdhenj perėndimorė si Garcia Lorca, Pablo Neruda, William Butler Yeats, por edhe me Danten e Eskilin, apo me bashkėkohorėt Derek Walcott dhe Wislawa Symborska. Gjatė karrierės sė tij, ai ka publikuar 20 libra me poezi dhe pesė nė prozė, disa prej tė cilave janė pėrkthyer nė mė shumė se 30 gjuhė. Darwish ėshtė vlerėsuar me ēmimet "Lotus" (1969), "Lenin Peace" (1983), me medaljen e Kavalierit tė Artit dhe Letrave dhėnė nė Francė 1993, me ēmimin "Lannan Foundation Prize for Cultural Freedom" (2002) si dhe me ēmimin "Prince Claus". Nė mars tė vitit 2000, ministri i Arsimit izraelit, Yossi Sarid, propozoi qė disa nga poezitė e Mahmoud Darwish tė pėrfshiheshin nė programet shkollore. Kryeministri i atėhershėm, Ehud Barak, u pėrgjigj: "Izraeli ende nuk ėshtė gati".
Me mijėra palestinezė morėn pjesė nė homazhet qė u mbajtėn nė Rramallah mė 13 gusht, pėr funeralin e poetit dhe shkrimtarit, Mahmoud Darwish, i cili vdiq nė fillim tė gushtit nė moshėn 67- vjeēare. "Ne do tė vazhdojmė betejėn tėnde", pėrsėrisnin nė kor palestinezėt. Darwish ishte njė nga figurat mė me influencė tė kulturės arabe tė kohėve tė fundit. Pėrgjatė dekadave tė tėra, ai kontribuoi pėr identitetin palestinez. Ishin me mijėra ndjekėsit e tij, ndėrsa poemat e Mahmoud Darwish ishin kthyer nė kėngė dhe pėrdoreshin nė fjalimet politike. Vargjet e Darwish janė pjesė e jetės sė pėrditshme tė palestinezėve. Ai nuk i trembej kritikės pėr popullin e tij pėr sa i takon ndarjeve mes palestinezėve, duke besuar se nė njė farė mėnyre ata dėmtonin mė shumė veten se kėdo tjetėr. Nuk ka asnjė lloj dyshimi se puna e tij, jo vetėm pėr ēėshtjen palestineze, por pėr dashurinė, shpresėn dhe vdekjen do tė mbijetojė nė mbarė botėn arabe. Mahmoud Darwish u shua nė Tekasa, pas njė operacioni nė zemėr. Darwish lind nė fshatin Al Birwah, nė Galile. Ishte viti 1941, ai ishte vetėm shtatė vjeē kur nisi tragjedia e popullit palestinez. Mahmoud dhe familja transferohen nė Liban, por e ėma vendos tė kthehen sėrish nė Palestinė, pėr tė mos u kthyer nė tė arratisur. Por fshati ishte shkatėrruar, ashtu si edhe 417 tė tjerė nė territorin qė sot i pėrket Izraelit. Atėherė Mahmoud filloi tė kuptonte domethėnien e humbjes sė njė vendi, njė koncept i lidhur kaq ngushtė me jetėt e palestinezėve, i lidhur kaq ngushtė me kuptimin e tė qenit "njė emigrant nė atdheun e tij". Darwish studioi nė shkollat arabo-izraelite dhe nė moshėn 19 vjeēare publikoi pėrmbledhjen e tij tė parė me poezi, titulluar "Zogj pa krahė". Pėr shkak tė shkrimeve dhe poemave me pėrmbajtje politike, disa herė ai u burgos nė burgjet izraelite dhe herė vuajti dėnimin nė arrest shtėpie. Njė nga poezitė e tij tė shkruara nė atė periudhė "Kartė identiteti" i dha famė nė botėn arabe si poet i rezistencės palestineze. Tė jetuarit nė Izrael sa vinte e bėhej mė i vėshtirė pėr tė, ndaj ai kėrkoi azil politik fillimisht nė Moskė, pastaj nė Kajro dhe mė pas nė Liban, ku u bashkua me Organizatėn pėr Ēlirimin e Palestinės (OLP). Disa vite mė vonė, sėrish kėrkoi azil. Darwish u detyrua tė linte Bejrutin dhe sė bashku me tė edhe OLP-nė, pėr tu larguar drejt Tunizisė. Aty qėndroi pėr 10 vjet, deri nė 1993. I dha fund bashkėpunimit tė tij me OLP-nė, sepse nuk ishte dakord me tratativat e Oslos, mes Arafatit dhe Izraelit. Sipas tij, kjo nuk do tė sillte asnjė tė mirė, nuk do tė ishte njė paqe e drejtė pėr asnjėrin prej popujve. Njė vit mė pas transferohet sėrish, kėsaj here nė Paris.
Mahmoud Darwish bėri tė mundur qė bota arabe, tė njihej me autorė tė mėdhenj perėndimorė si Garcia Lorca, Pablo Neruda, William Butler Yeats, por edhe me Danten e Eskilin, apo me bashkėkohorėt Derek Walcott dhe Wislawa Symborska. Gjatė karrierės sė tij, ai ka publikuar 20 libra me poezi dhe pesė nė prozė, disa prej tė cilave janė pėrkthyer nė mė shumė se 30 gjuhė. Darwish ėshtė vlerėsuar me ēmimet "Lotus" (1969), "Lenin Peace" (1983), me medaljen e Kavalierit tė Artit dhe Letrave dhėnė nė Francė 1993, me ēmimin "Lannan Foundation Prize for Cultural Freedom" (2002) si dhe me ēmimin "Prince Claus". Nė mars tė vitit 2000, ministri i Arsimit izraelit, Yossi Sarid, propozoi qė disa nga poezitė e Mahmoud Darwish tė pėrfshiheshin nė programet shkollore. Kryeministri i atėhershėm, Ehud Barak, u pėrgjigj: "Izraeli ende nuk ėshtė gati".
lajme.parajsa.com
