Fundi pa bujë i moratoriumit për skafet

Në janar të vitit 2008 policia deklaroi se kishte mundur të ndalonte një gomone 11 metra të gjatë me dy motorrë me 500 kuaj fuqi që do të transportonte ilegalisht plot 33 emigrantë në Greqi. Bashkë me gomonen u ndaluan atëherë edhe 5 trafikantët, të cilët veç disa ligjeve të Kodit Penal kishin shkelur edhe Moratoriumin 3 vjeçar të vendosur për mjetet motorike nga qeveria Berisha. Ky moratorium përfundon së ekzistuari në shtator të këtij viti, pra pas disa ditësh, ndërkohë që njerëzit pyesin tashmë: a ia vleu? Që vitin e parë të hyrjes në fuqi të këtij moratoriumi, pra në 2006, pati disa ndërhyrje të policisë. Në korrik, për shembull, të vitit 2006, një motoskaf plastik me një motor, u bllokua nga policia e Kavajës, nën akuzën se kishte shkelur dispozitat e moratoriumit anti-skaf”. P or në të vërtetë deri në përfundim të kësaj nisme të çuditshme të qeverisë, e cila u kundërshtua fort sidomos nga shoqatat mjedisore dhe ato të të drejtave të njeriut janë raportuar pak ndalime të tjera të kësaj natyre. Të ketë funksionuar shteti ligjor dhe i së drejtës, apo gjatë këtyre 3 vjetëve shqiptarët gjetën mënyra të tjera për të mos shkelur ligjin, por njëkohësisht për të vazhduar përdorimin e mjeteve lundruese?
MAPO mundi të shikonte në përfundim të vitit të 3 të moratoriumit,situatën konkrete në zonat kryesore bregdetare dhe konstatojmë se të paktën dy vitet e fundit, në det mjetet motorike nuk kanë munguar, por në disa raste ky moratorium ka penguar në mënyrë serioze zhvillimin e turizmit. Në Jalë, për shembull, zhvillohet çdo vit një kamping veror me çadra për të promovuar turizmin mjedisor mes të rinjve shqiptarë. Gjatë viteve të para të këtij kampingu që këtë vit mbushi plot 8 vjet nga fillimi i tij,të rinjtë preferonin sidomos xhirot me varka me motor në det, të cilat ishin një mundësi e jashtëzakonshme për të provuar ndjesi që nuk mund ti gjesh kollaj në muajt e verës. Por, me miratimin e këtij moratoriumi, kampi i Jalës u detyrua të heqë nga programi i tij këtë pjesë që tërhiqte vëmendjen e gjithë të rinjve pjesëmarrës. “Në këtë aspekt, unë mendoj se moratoriumi e ka dëmtuar kampin”, thotë për revistën MAPO Ened Mato, drejtor dhe ideator i kësaj nis me rinore që në fillimet e veta u financua nga fondacioni Soros.
Veç pengesave për turizmin, moratoriumi shkaktoi, të paktën gjatë vitit të parë probleme serioze edhe për ekonominë e shumë familjeve. Në vijën bregdetare të Qarkut të Durrësit numëroheshin mbi 100 mjete të vogla të lundrimit që ishin informale, pjesa më e madhe e të cilave ishin në veri të qytetit bregdetar, nga plazhi i Currilave deri në grykëderdhje të lumit Ishëm. Peshkimi amator për këta njerëz ishte një mjet jetese për qindra familje, për të cilat rruga drejt legalizimit do të thoshte edhe një kosto që rëndonte buxhetin e tyre që mbahej vetëm me disa kile peshk në ditë. Në Jalë, megjithatë, këtë fundjavë syri të kapte lehtësisht disa mjete motorike që qarkullonin në të gjithë gjirin. Sipas banorëve, pronarët e atyre varkave kishin mundur të siguronin leje për peshkim, si dhe licensë përkatëse, kështu që askush nuk mund t’i ndalte për të përdorur mjetet e tyre lundruese. Të paktën në këtë aspekt, ndonëse ka rritur kostot, moratoriumi ka ndikuar deri diku për mirë duke qenë se qytetarët janë detyruar me hyrjen në fuqitë tij që të pajiseshin me lejet e peshkimit që nuk i kishin. Në Jalë, por edhe më në jug, në Ksamil si dhe kryesisht në Sarandë duket se pronarët e këtyre mjeteve kishin gjetur mënyra të tjera për “t’i mbijetuar” moratoriumit që në fillim i frikësoi shumë. Duke qenë se shumica e tyre kanë njëkohësisht edhe nënshtetësi greke, ata automatikisht u përjashtuan nga ky moratorium. Fakti që moratoriumi, duke qenë se ishte pastër një shkelje e të drejtave të njeriut, hyri në fuqi vetëm për shtetasit shqiptarë, ajo nuk i pengoi shqiptarët me dynënshtetësi që të vazhdonin ti përdornin mjetet e tyre lundruese. Gjoba nga tetë deri në dhjetë milionë lekë të vjetra do të ishte ndëshkimi nëse nuk plotësoheshin kërkesat e moratoriumit “antiskaf” të miratuar me shumë diskutime publike, nga qeveria “Berisha”. Nga moratoriumi për skafet u përjashtuan motovedetat në përdorim të strukturave të shtetit, mjetet lundruese me destinacionin e vetëm peshkimin, mjetet e transportit detar të mallrave si dhe tragetet e udhëtarëve.
Gjithë këto masa, të cilave iu bë një “reklamim” i madh dhe ndaj të cilave pati shumë protesta, stepën menjëherë qytetarët shqiptarë të cilët u menduan mirë përpara se ta shkelnin moratoriumin. Por nga ana tjetër, ndonëse policia deklaroi se do të bënte kontrolle të befasishme ndaj skafeve sportive, motobarkave, jahteve turistike apo mjeteve të tjera lundruese të cilat mund të ankorohen edhe në ujëra të cekëta, e vërteta është që të paktën vitin e dytë dhe gjatë këtij viti të fundit të moratoriumit, pak kontrolle të tilla të befasishme janë bërë. Në Ksamil, duket se i vetmi person i prekur nga ky moratorium ishte Genci,pronari i një motovarke me të cilën zhvillonte xhiro turistike nga Kanali i Vivarit deri në ishujt e Ksamilit. “Doja të pajisesha me licencen e peshkimit, por nuk ma dhanë”, pohon ai për MAPO. Aktualisht, Genci është i papunë, ndërsa varka e tij qëndron e ankoruar në një strukturë të improvizuar druri në Ksamil. I bujshmi moratorium përfundon në shtator pa bujë, por mbi të gjitha me pyetjen që ende nuk i është gjetur përgjigja nga shumë qytetarë: vërtet ia vlente?