Ai tha se për shkaqe sigurie, Zyra Civile Ndërkombëtare nuk e ka hapur zyrën e saj në veri të Mitrovicës të banuar me shumicë serbe, por në pjesën jugore të qytetit.

Zoti Feith tha se Bashkimi Evropian nuk do të dëshironte që veriu i Kosovës të shndërrohet në një konfikt të ngrirë, sepse kjo siç tha ai nuk do të ndihmonte as vet serbët.

Në intervistën dhënë BBC-së, kreu i Zyrës Civile Ndërkombëtare, Peter Feith thotë se nuk ka përplasje të kompetencave ndërmjet misionit të BE-së, atij të OKB-së dhe qeverisë së Kosovës.

Me Z.Feith bisedoi korrespondentja e BBC-së, Violeta Hyseni.

BBC: Z. Feith, për disa vite keni shërbyer si diplomat në Ballkan, sidomos në ish Jugosllavi. Së fundi jeni emëruar si i dërguar i posacëm i BE-së për Kosovën. Çfarë ndryshimesh vëreni në punën që bëni në Kosovë, në krahasim me atë që keni bërë në Bosnjë dhe në Luginën e Preshevës?

Feith: Ekzistojnë dallime, unë isha në Bosnjë menjëherë pas marrëveshjes së Dejtonit, kur NATO vendosi një forcë stabilizuese dhe unë isha këshilltar politik. Në Bosnjë ishte fillimi i stabilizimit të situatës dhe pastaj lëvizjes drejt reformave në polici, reformave kushtetuese. Bosnja mbetet një sfidë për komunitetin ndërkombëtar për shkak të dallimeve që kanë njerëzit në pjesët përbërëse të saj.

Në Maqedoni dhe në Luginën e Preshevës unë isha më shumë i angazhuar në menaxhimin e krizave, duke ndihmuar në shmangien e dhunës. Në Luginën e Preshevës kjo ishte pjesë e përpjekjeve të NATO-s për t'i bindur forcat serbe dhe jugosllave të rihyjnë në zonën e sigurisë dhe kjo u bë në vitin 2001.

Pastaj më vonë në verë ne kemi qenë aktivë në përpjekje për të parandaluar luftën civile ndërmjet qeverisë së Maqedonisë dhe lëvizjes shqiptare. Përvojat ishin të ndryshme. Kjo detyrë e re më është caktuar për të ndihmuar dhe këshilluar qeverinë e Kosovës dhe ne jemi në një fazë të mëvonshme të situatës post-konfliktuoze.

Siç e dini pavarësia është shpallur më 17 shkurt dhe unë do të thoja se situata në këtë vend, shikuar nga aspekti i sigurisë, është shumë më stabile se sa në vendet tjera ku unë isha aktiv. Qëllimi im është të ndihmojë në formimin e një shoqërie vërtetë shumëetnike, një demokraci moderne që do të ishte stabile dhe në rrugë të mbarë drejt afrimit me institucionet evropiane.

BBC: Z.Feith, përse ka qenë interesante për ju të vinit në Kosovë për të punuar?

Feith: Siç e thashë, pas përfundimit të detyrës sime në Maqedoni, unë kalova nga NATO në Bashkimin Evropian dhe unë e shoh situatën në Kosovë si prioritet dhe sfidë për BE-në. Në shumë mënyra është faza përfundimtare e një konflikti historik të shkëputjes nga ish Jugosllavia. Ne e shohim statusin e Kosovës si përfundim të një procesi të gjatë që ka qenë shumë i dhunshëm dhe ka shkaktuar vuajtje të mëdha për popullin. Për mua është sfidë që të ndihmoj që këto dallime të tejkalohen dhe të lëvizet drejt pajtimit dhe integrimeve evropiane.

BBC: Ju jeni në krye të një institucioni, i cili bën mbikqyrjen e zbatimit të planit të Ahtisarit për pavarësinë e Kosovës. Në mandatin tuaj janë edhe disa kompetenca ekzekutive. E ndjeni veten si "shef i madh" në Kosovë?

Feith: Nëse e lexoni Kushtetutën, e cila është miratuar, janë disa kompetenca ekzekutive të cilat i takojnë Përfaqësuesit të Zyrës Civile Ndërkombëtare. Nuk e konsideroj veten si shef të madh dhe në këtë fazë në të cilën ndodhet Kosova, kjo nuk do të ishte e duhur. Shefi I madh është qeveria dhe kuvendi si në cdo demokraci dhe varet nga udhëheqësit e zgjedhur që të ofrojnë lidership dhe ta drejtojnë vendin drejt një të ardhme të sigurtë dhe mirëqenies së qytetarëve. Unë jam këtu për të ndihmuar dhe nëse ne vërejmë se ka ndonjë veprim që do ta drejtonte vendin larg zbatimit të planit Ahtisari, atëherë unë nuk do të hezitoj të ndërhyj.

BBC: Në Zyrën Civile Ndërkombëtare, në krye të së cilës jeni ju marrin pjesë shtetet që e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Ju jeni edhe përfaqësues i lartë i BE-së në Kosovë dhe jo të gjitha vendet anëtare të BE-së e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Sa e vështirë është të balancohen këto dy pozita?

Feith: Keni të drejtë se jo të gjitha shtetet e BE-së e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, është e drejtë e posaçme e secilit shtet që ta bëjë këtë, por BE-ja ka qenë e bashkuar së pari në emërimin tim si i dërguar i posaçëm i Bashkimit Evropian, së dyti në ndihmën financiare që e ka dhënë Komisioi Evropian dhe së fundi, të gjitha 27 shtetet anëtare janë të bashkuara në vendosjen e Misionit Evropian për Sundim të Ligjit në Kosovë. Përderisa njohja e pavarësisë së Kosovës varet individualisht nga shtetet, ka disa veprime të rëndësishme të cilat janë bërë në Bashkimin Evropian me marrëveshje të përbashkët.

BBC: Z.Feith, Bashkimi Evropian ka në Kosovë edhe Misionin për Sundim të Ligjit, EULEX. Si i dërguar i posaçëm i BE-së, a keni dicka të përbashkët me EULEX-in?

Feith: Unë kam autoritetet që t'i ofroj këshilla politike kreut të EULEX-it, kështu që ne konsultohemi për çështje politike dhe shefi i EULEX-it i merr seriozisht këshillat e mia.

BBC: Pra kemi dy misione të ndryshme të Bashkimit Evropian, çfarë bën njëra dhe çka tjetra?

Feith: Për EULEX-in më së miri është të pyetet shefi i misionit. Ne në Bashkimin Evropian kemi identifikuar se sistemi i drejtësisë në Kosovë ka nevojë për vëmendje të posaçme, prandaj jemi pajtuar për një mision si EULEX-i me një personel prej 3000 punonjësish lokalë dhe ndërkombëtarë, është i nevojshëm për të ndihmuar autoritetet e Kosovës që të ndërtojnë një sistem të drejtësisë demokratik dhe shumëetnik, për të ndihmuar ato që të merren me krimet serioze, ato të luftës, krimet e organizuara, për të ndihmuar qeverinë që ta kuftojë korrupsionin dhe në këtë mënyrë ta ndihmojnë vendin të plotësojë standardet e vendosura nga Bashkimi Evropian.

BBC: Z.Feith, në Kosovë pas shpalljes së pavarësisë kemi disa misione ndërkombëtare, UNMIK-un që vazhdon të qëndrojë me mandat të rikonfiguruar, EULEX-in dhe Zyrën Civile Ndërkombëtare, ndërsa në anën tjetër, kemi institucionet e Kosovës. Cilat janë raportet e juaja me të gjitha këto institucione, a ka përplasje kompetencash?

Feith: Jo, mendoj se ndërsa kemi mandate të ndryshme, të gjithë ne punojmë në mbështetje të qytetarëve të Kosovës, prandaj nuk ka arsye për përplajse. Prania e Kombeve të Bashkuara është në proces të rikonfigurimit në bazë të udhëzimeve të Sekretarit të Përgjithshëm. Vendosja e EULEX-it do të bëhet nën autoritetet e Kombeve të Bashkuara dhe në kornizë të rezolutës 1244.

Mendoj se ka kohezion në veprimet e bashkësisë ndërkombëtare, ndonëse disa organizata mund të zvogëlojë praninë, ndërsa të tjerat ta rrisin. Mendoj se të gjithë punojmë për të njejtin qëllim dhe qeveria është e kënaqur me mbështetjen që po i japim ne.

BBC: Por në Agjensinë Kosovare të Pronës kemi dy drejtorë, njërin të emëruar nga ICO dhe tjetrin nga UNMIK-u. A nuk është kjo përplasje kompetencash?

Feith: Unë do ta quaja këtë një formë të kontrolluar të tranzicionit. Ju morët një shembull, por janë disa raste ku ne duhet të përballemi me sistemin e ri ligjor, pra me Kushtetutën dhe ligjet e reja të miratuara nga Kuvendi. Ky është një realitet i ri ligjor krahas realitetit të vazhdueshëm ligjor të rezolutës 1244.

BBC: A mendoni se edhe Misioni i Kombeve të Bashkuara, edhe ai i Bashkimit Evropian mund të veprojnë në Kosovë në të njëjtën kohë?

Feith: Po, nuk shoh ndonjë problem këtu. Ju e dini se Kombet e Bashkuara do të rikonfigurohen dhe do të vazhdojnë të kryejnë funksione të caktuara, një prej tyre është lehtësimi i dialogut me Beogradin. Detyrat tona janë të ndryshme, ato janë më shumë mbështetje indirekte e qeverisë. Përderisa mund të shmangin konfuzionet ligjore apo duplifikimin e detyrave dhe përpjekjeve, mendoj se funksionimi i të dyja misioneve është shumë i mundur.

BBC: Serbët e Kosovës po kundërshtojnë misionin e Bashkimit Evropian në Kosovë në Sundimin e Ligjit, EULEX dhe shtrirjen e tij në veri të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë edhe punonjësit e zyrës suaj janë penguar të punojnë në veri të Mitrovicës. Si është gjendja tani, a jeni ju prezent në veri të Mitrovicës?

Feith: Nëse më pyesni si përfaqësues i Zyrës Civile Ndërkombëtare, ne kemi një zyrë në Mitrovicë dhe ne vazhdojmë të punojmë në veri, kemi kontakte me njerëz në veri të lumit Ibër. Ne ndjejmë se kohërat po ndryshojmë pas zgjedhjeve të Beogradit, se personalitete të reja gradualisht mund të marrin përgjegjësi dhe se disponimi i qytetarëve po shkon drejt pranimit më të madh të misionit të BE-së në Kosovë.

BBC: Ku është zyra juaj në Mitrovicë, në veri apo në jug?

Feith: Është në jug të lumit Ibër?

BBC: Pse jo në veri?

Feith: Sepse në këtë moment ne ende nuk jemi pranuar nga banorët lokalë. Për shkaqe sigurie, nuk do të ishte e këshillueshme të jemi në veri, por edhe EULEX-i edhe Zyra Civile Ndërkombëtare janë të përkushtuara që të vendosen në veri. Ne po shfrytëzojmë kontaktet tona në veri që të përgatisim terrenin për vendosjen tonë.

BBC: Kush janë zyrtarët serbë me të cilët bisedoni ju për nevojat e komunitetit serb, janë këta përfaqësues të strukturave paralele, të institucioneve të Kosovës apo të Beogradit zyrtar?

Feith: Ne kemi një numër personash me të cilët bisedojmë, nuk dua të jem më specifik dhe të ju tregojm më kë dialogojmë, por ata janë persona që ne besojmë se ia vlen të bisedojmë, sepse kanë përgjegjësi të caktuara dhe e kuptojnë misionin tonë. Për ne është me rëndësi që të ju shpjegojmë njerëzve cili është qëllimi ynë këtu dhe kontaktet tona mund të ndihmojnë në këtë drejtim.

BBC: Për shembull, a bisedoni me Këshillin Nacional Serb?

Feith: Nuk do të specifikoj me kë bisedojmë ne?

BBC: Në planin e Ahtisarit parashihet që Mitrovica të jetë një qytet me dy komuna, por ne pas shpalljes së pavarësisë kemi parë një përkeqësim të gjendjes në veri të Mitrovicës. Atje nuk po funksionojnë gjykatat dhe doganat, ndërsa me zgjedhjet e Serbisë të 11 majit janë forcuar edhe strukturat paralele. A besoni ende se plani për integrimin e Mitrovicës mund të jetësohet?

Feith: Ne kemi qenë në kontakt me qeverinë dhe UNMIK-un në periudhën qershor-korrik. Ne ende besojmë se ka hapësirë për krijimin e komunës së Mitrovicës Veriore dhe që të përfundojmë atje administrimin e OKB-së, por kjo është dicka që ka mbetur mënjanë për momentin në pritje të rikonfigurimit të Kombeve të Bashkuara.

BBC: Disa analistë thonë se veriu i Mitrovicës mund të mbetet një konflikt i ngrirë. Ekziston një rrezik i tillë sipas jush?

Feith: Shpresoj që ky të mos jetë përfundimi. Bashkimi Evropian dëshiron të shohë Kosovën duke qenë afër institucioneve të saja dhe të krijohet një zonë stabile në Ballkan. Një konfikt i ngrirë do të ishte shumë i padobishëm dhe nuk do t'i ndihmonte njerëzve. Mendoj se qeveria e Beogradit e ka kuptuar këtë. Ne e shohim këtë si interes të përbashkët që të mos kemi një pjesë të tereritorit që do të mbetej konflikt i ngrirë, ku do të kishte mungesë të rendit dhe ligjit dhe ku ne nuk do të kishim qasje për të ndihmuar zhvillimin ekonomik dhe demokracinë. Ky do të ishte një përfundim i panevojshëm dhe vështirë se kjo do të ndodhë.

BBC: Kur mendoni se BE-ja dhe institucionet e Kosovës do të shtrijnë pushtetin në veri?

Feith: Është vështirë të jepet një afat kohor dhe unë nuk do ta bëjë këtë, sepse kjo do të shkaktonte pritje te njerëzit, por ne shpresojmë se do të gjejmë një marrëveshje me Beogradin për vendosjen e EULEX-in dhe se me kohë do të ketë liri më të madhe të lëvizjes ndërmjet Kosovës Veriore dhe pjesës tjetër të vendit.

BBC: Z.Feith, kur do të fillojë decentralizimi i pushtetit lokal dhe krijimi i komunave të reja me shumicë serbe?

Feith: Ne po presim që javën e ardhshme me 11 shtator të mbahet takimi i ministrive që merren me decentralizimin. Kryeministri do të udhëheqë takimin dhe shpresoj që me këtë do të fillojë zyrtarisht procesi i decentralizimit.

BBC: Z.Feith sa jeni të kënaqur me zbatimin e planit Ahtisari?

Feith: Ju mund ta shihni në faqen tonë të internetit një matricë, e cila tregon se ku po bëjmë përparime dhe ku jemi duke punuar ende për të pasur më shumë sukses. Në përgjithësi jam i kënaqur me përpjekjet e qeverisë, fillimisht puna ishte përqëndruar në dërgimin e ligjeve në Kuvend dhe miratimin e Kushtetutës, që kanë qenë shumë të rëndësishme për zbatimin e planit të Ahtisarit. Ne kishim konferencën e donatorëve, e cila tërhoqi një shumë të madhe të ndihmave për qeverinë.

Ne tani po presim fillimin e procesit të decentralizimin dhe vendosjen e EULEX-it. Së fundi, ne po punojmë me qeverinë për reformimin e sektorit të sigurisë, që nënkupton shpërbërjen e dinjitetshme të Trupave Mbrojtëse të Kosovës dhe ndërtimin e Forcës së Sigurisë. Në këto fusha prioritare ne po shohim përparime të mëdha dhe shpresojmë se edhe në fushën ekonomike pas ndihmave të zotuara nga donatorët ndërkombëtare, do të kemi mundësi për punësim të kosovarëve dhe përmirësimin e jetës së tyre.

BBC: A ka ndonjë fushë ku do të dëshironi të shihni qeverinë duke punuar më shumë?

Feith: Qeveria po punon mjaft, ajo po mbështet nga donatorët për kapaciteteve ndërtuese, ministritë janë të reja dhe kanë nevojë të ndërtojnë përvojat e tyre. Mendoj se ato po bëjnë atë që është e mundur. Dëshiroj të theksoj se përpjekjet e qeverisë për të siguruar më shumë njohje të pavarësisë së Kosovës janë për t'u vlerësuar dhe ne shpresojmë se ky proces do të vazhdojë. Ne si Zyrë Civile Ndërkombëtare mbështesim përpjekjet e qeverisë për të siguruar sa më shumë njohje dhe jemi të bindur se kjo do të vazhdojë dhe do të ndodhë në muajt e ardhshëm.

BBC: Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Ban Ki Mon ka propozuar dialog ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit në gjashtë fusha, por palët nuk kanë treguar gatishmëri për bisedime direkte. Cili është mesazhi juaj për Prishtinën dhe Beogradit në këtë drejtim?

Feith: Sinqerisht unë nuk kam ndonjë mesazh, sepse kjo nuk është përgjegjësia ime, varet nga Përfaqësuesi i Posaçëm i Kombeve të Bashkuara që ta shtyejë përpara këtë dialog. Ai është duke u konsultuar me qeverinë dhe varet nga qeveria e Kosovës dhe ajo në Beograd që të gjejnë një bazë të përbashkët. Përpjekjet e UNMIK-ut janë të lehtësojnë këto bisedime dhe mendoj se të gjithë pajtohen se dialogu I drejtpërdrejt do të ishte zgjidhja më e mirë.