Barnat e rrezikshme qė japin alergji
13.05.2008 15:26 Shendeti - Burimi: Panorama Shendeti
Urtikarie, vėshtirėsi nė frymėmarrje, probleme me veshkat dhe mėlēinė, janė disa nga shenjat qė shfaq alergjia nga ilaēet.
AIDA MALAJ
Nė bazė tė kėtij ērregullimi qėndron bashkėveprimi i ilaēit me pjesė tė ndryshme tė sistemit imunitar, duke dhėnė nė fund reaksionin alergjik. Nė njė intervistė pėr “Panorama”, mjekja alergologe, Mirela Hitaj, shpjegon si mund ti njohėsh dhe trajtohen alergjitė nga ilaēet:
Doktoreshė, sa tė pėrhapura janė alergjitė nga ilaēet?
Reaksionet nga barnat janė njė problem serioz dhe aktual, i cili sa vjen dhe rritet. Sėmundshmėria si pasojė e reaksioneve medikamentoze rritet paralelisht me shtimin e pėrdorimit tė medikamenteve. Nė fakt duhet bėrė dallimi mes reaksioneve alergjike dhe reaksioneve tė dėmshme nga medikamentet. Reaksionet alergjike nga barnat janė njė ndėr tipat e reaksioneve tė dėmshme nga medikamentet. Kėto reaksione pėrmbledhin tė gjitha reaksionet nga barnat pavarėsisht nga mekanizmat pėrgjegjės. Sipas OBSH-sė, me termin “reaksion i dėmshėm i medikamentit” pėrcaktohet ēdo efekt i dėmshėm i paparashikuar dhe i padėshiruar nga medikamentet, i cili ndodh nė dozat qė pėrdoren pėr parandalimin, diagnozė ose trajtim e patologjive tė ndryshme.
Si shfaqen reaksionet nga medikamentet?
Reaksionet e dėmshme nga medikamentet ndahen nė dy kategori: reaksione tė tipit A qė janė reaksione qė mund tė parashikohen, hasen mė shpesh dhe lidhen me efektet farmakologjike tė ilaēit.
Kategoria e dytė janė reaksionet e tipit B, qė janė mė tė paparashikueshme, jo tė zakonshme dhe nuk lidhen me efektet farmakologjike tė medikamentit. Rreth 80 % e reaksioneve nga barnat bėjnė pjesė nė grupin e parė A dhe ndodhin nga toksiciteti i barit (mbidozimi), efektet anėsore, efektet dytėsore ose indirekte, si dhe nga ndėrveprimi i medikamenteve.
Reaksionet medikamentoze alergjike, qė ndėrmjetėsohen nga mekanizma imunologjikė, hyjnė nė grupin e dytė tė tipit B. Ashtu si dhe reaksionet e tjera tė tipit B, reaksionet alergjike nga barnat hasen mė rrallė dhe pėrbėjnė 10-15 % tė rasteve.
Ka faktorė risku qė ndikojnė nė shfaqjen e kėtyre alergjive?
Faktorėt e rrezikut janė tė lidhur me: personin dhe me medikamentin e pėrdorur. Faktorėt e rrezikut tė lidhur me personin, sė pari lidhen me moshėn. Pėrgjithėsisht fėmijėt shfaqin mė pak reaksione alergjike nga barnat, sesa i rrituri, ndryshe nga alergjitė ushqimore, qė dihet qė tė vegjlit janė kontingjenti mė i riskuar. Faktorė tė tjerė janė ai gjenetikė, roli i sėmundjes bazė, metabolizmi i barnave kryesisht nė bazė tė njė kodimi gjenetik. Po ashtu janė reaksionet e mėparshme alergjike, nga faktorėt predispozues. Nė kėto raste prova kryesore ėshtė fakti i nxjerrė nga anamneza, se pacienti ka pėsuar njė aksident tė tillė mė parė: ose nga ai bar, ose nga njė bar tjetėr i ngjashėm me tė parin, pėr nga formula kimike.
Ka faktorė predispozues nė shfaqjen e kėtyre problemeve?
Cilėsitė kimike tė medikamentit, si p.sh aftėsia pėr t’u lidhur me njė proteinė tė trupit dhe pėr t’u bėrė imunogjenikė. Po ashtu ndikon doza dhe zgjatja e terapisė, frekuenca e mjekimeve nėse ėshtė e lartė, ndikon nė induktimin e njė pėrgjigjeje imune dhe nė shfaqjen e reaksionit alergjik. Njė faktor tjetėr predispozues ėshtė dhe pėrdorimi i imunosupresorėve, qė shoqėrohet me pakėsimin e qelizave T-supresorė, tė cilat rregullojnė sintezėn e IgE-ve.
Ēfarė duhet bėrė nė rastet kur shfaqet alergjia nga ilaēet?
Sė pari, kėshillohet ndėrprerja e menjėhershme e ilaēit qė dyshohet apo dihet qė ka dhėnė alergjinė. Gjithashtu nė kėto raste ndėrpriten dhe ilaēet e tjera mė pak tė dyshuar pėr alergjinė, por qė janė dhe mė pak tė rėndėsishme nė mjekim e tė sėmurit. Mjaft e rėndėsishme ėshtė tė bėhet konsulta menjėherė me njė mjek alergolog, sepse ndodh shpesh qė pacientėt tė shkojnė nėpėr mjekė tė ndryshėm. Vetėm mjeku alergolog mund tė vendosė diagnozėn qė duhet tė dhe marrė ndjekjen e specializuara.
Ilaēet qė japin mė shpesh alergji
-Penicilina
-Substancat e kontrastit qė pėrdoren nė radiologji
-Sulfonamidet qė hyjnė antimikrobialėt, diuretikėt, hipoglicemianėt oralė, etj
-Anestėtikėt lokalė
-Aspirina dhe aniiflamatorėt josteroidė
Shenja klinike?
• Shfaqet me prekje tė lėkurės: urtikarie, ekzantema tė ndryshme, dermatit kontakti, etj
• Sėmundje hematologjike: anemi, etj
• Prek veshkat: nefritin intersticial akut, sindromin nefrotik, etj
• Prek heparin: pulmonitin nga hipersensibiliteti
• Shfaq sindromin sistemik, sėmundjen e serumit, temperaturė nga barnat
• Temperatura e shkaktuar nga medikamentet mund tė vijė si pasojė e njė procesi inflamator ose si shfaqjen e njė reaksioni medikamentoz nga efekti farmakologjik i barit nė sistemin nervor qendror.
Si shfaqen alergjitė nga medikamentet
-Reaksionet e menjėhershme ndodhin brenda orės sė parė tė marrjes sė medikamentit dhe shfaqen me klinikėn e anafilaksisė, tė edemės sė laringsit, me vėshtirėsi nė frymėmarrje, kolaps dhe urtikarie.
-Reaksionet e pėrshpejtuara ndodhin brenda 72 orėve pas marrjes sė medikamentit dhe tregojnė se lidhen, ashtu si dhe reaksionet e menjėhershme me njė sensibilizim tė mėparshėm.
-Reaksionet e vonuara shfaqen disa ditė pas fillimit tė mjekimit. Klinika e tyre pėrbėhet nga urtikaria, eritema, ekzantema, dhe sėmundja e seruimit. Kjo e fundit mund tė ndodh vetėm ose mund tė jetė pjesė e njė reaksioni tė menjėhershėm. Urtikariet pėrbėjnė 50 % tė reaksioneve. Nė urtikariet e vonuara mund tė mos ketė pasur kontakt tė mėparshėm me medikamentin dhe reaksioni ndodh disa ditė pas marrjes sė tij(5-11 ditė).
AIDA MALAJ
Nė bazė tė kėtij ērregullimi qėndron bashkėveprimi i ilaēit me pjesė tė ndryshme tė sistemit imunitar, duke dhėnė nė fund reaksionin alergjik. Nė njė intervistė pėr “Panorama”, mjekja alergologe, Mirela Hitaj, shpjegon si mund ti njohėsh dhe trajtohen alergjitė nga ilaēet:
Doktoreshė, sa tė pėrhapura janė alergjitė nga ilaēet?
Reaksionet nga barnat janė njė problem serioz dhe aktual, i cili sa vjen dhe rritet. Sėmundshmėria si pasojė e reaksioneve medikamentoze rritet paralelisht me shtimin e pėrdorimit tė medikamenteve. Nė fakt duhet bėrė dallimi mes reaksioneve alergjike dhe reaksioneve tė dėmshme nga medikamentet. Reaksionet alergjike nga barnat janė njė ndėr tipat e reaksioneve tė dėmshme nga medikamentet. Kėto reaksione pėrmbledhin tė gjitha reaksionet nga barnat pavarėsisht nga mekanizmat pėrgjegjės. Sipas OBSH-sė, me termin “reaksion i dėmshėm i medikamentit” pėrcaktohet ēdo efekt i dėmshėm i paparashikuar dhe i padėshiruar nga medikamentet, i cili ndodh nė dozat qė pėrdoren pėr parandalimin, diagnozė ose trajtim e patologjive tė ndryshme.
Si shfaqen reaksionet nga medikamentet?
Reaksionet e dėmshme nga medikamentet ndahen nė dy kategori: reaksione tė tipit A qė janė reaksione qė mund tė parashikohen, hasen mė shpesh dhe lidhen me efektet farmakologjike tė ilaēit.
Kategoria e dytė janė reaksionet e tipit B, qė janė mė tė paparashikueshme, jo tė zakonshme dhe nuk lidhen me efektet farmakologjike tė medikamentit. Rreth 80 % e reaksioneve nga barnat bėjnė pjesė nė grupin e parė A dhe ndodhin nga toksiciteti i barit (mbidozimi), efektet anėsore, efektet dytėsore ose indirekte, si dhe nga ndėrveprimi i medikamenteve.
Reaksionet medikamentoze alergjike, qė ndėrmjetėsohen nga mekanizma imunologjikė, hyjnė nė grupin e dytė tė tipit B. Ashtu si dhe reaksionet e tjera tė tipit B, reaksionet alergjike nga barnat hasen mė rrallė dhe pėrbėjnė 10-15 % tė rasteve.
Ka faktorė risku qė ndikojnė nė shfaqjen e kėtyre alergjive?
Faktorėt e rrezikut janė tė lidhur me: personin dhe me medikamentin e pėrdorur. Faktorėt e rrezikut tė lidhur me personin, sė pari lidhen me moshėn. Pėrgjithėsisht fėmijėt shfaqin mė pak reaksione alergjike nga barnat, sesa i rrituri, ndryshe nga alergjitė ushqimore, qė dihet qė tė vegjlit janė kontingjenti mė i riskuar. Faktorė tė tjerė janė ai gjenetikė, roli i sėmundjes bazė, metabolizmi i barnave kryesisht nė bazė tė njė kodimi gjenetik. Po ashtu janė reaksionet e mėparshme alergjike, nga faktorėt predispozues. Nė kėto raste prova kryesore ėshtė fakti i nxjerrė nga anamneza, se pacienti ka pėsuar njė aksident tė tillė mė parė: ose nga ai bar, ose nga njė bar tjetėr i ngjashėm me tė parin, pėr nga formula kimike.
Ka faktorė predispozues nė shfaqjen e kėtyre problemeve?
Cilėsitė kimike tė medikamentit, si p.sh aftėsia pėr t’u lidhur me njė proteinė tė trupit dhe pėr t’u bėrė imunogjenikė. Po ashtu ndikon doza dhe zgjatja e terapisė, frekuenca e mjekimeve nėse ėshtė e lartė, ndikon nė induktimin e njė pėrgjigjeje imune dhe nė shfaqjen e reaksionit alergjik. Njė faktor tjetėr predispozues ėshtė dhe pėrdorimi i imunosupresorėve, qė shoqėrohet me pakėsimin e qelizave T-supresorė, tė cilat rregullojnė sintezėn e IgE-ve.
Ēfarė duhet bėrė nė rastet kur shfaqet alergjia nga ilaēet?
Sė pari, kėshillohet ndėrprerja e menjėhershme e ilaēit qė dyshohet apo dihet qė ka dhėnė alergjinė. Gjithashtu nė kėto raste ndėrpriten dhe ilaēet e tjera mė pak tė dyshuar pėr alergjinė, por qė janė dhe mė pak tė rėndėsishme nė mjekim e tė sėmurit. Mjaft e rėndėsishme ėshtė tė bėhet konsulta menjėherė me njė mjek alergolog, sepse ndodh shpesh qė pacientėt tė shkojnė nėpėr mjekė tė ndryshėm. Vetėm mjeku alergolog mund tė vendosė diagnozėn qė duhet tė dhe marrė ndjekjen e specializuara.
Ilaēet qė japin mė shpesh alergji
-Penicilina
-Substancat e kontrastit qė pėrdoren nė radiologji
-Sulfonamidet qė hyjnė antimikrobialėt, diuretikėt, hipoglicemianėt oralė, etj
-Anestėtikėt lokalė
-Aspirina dhe aniiflamatorėt josteroidė
Shenja klinike?
• Shfaqet me prekje tė lėkurės: urtikarie, ekzantema tė ndryshme, dermatit kontakti, etj
• Sėmundje hematologjike: anemi, etj
• Prek veshkat: nefritin intersticial akut, sindromin nefrotik, etj
• Prek heparin: pulmonitin nga hipersensibiliteti
• Shfaq sindromin sistemik, sėmundjen e serumit, temperaturė nga barnat
• Temperatura e shkaktuar nga medikamentet mund tė vijė si pasojė e njė procesi inflamator ose si shfaqjen e njė reaksioni medikamentoz nga efekti farmakologjik i barit nė sistemin nervor qendror.
Si shfaqen alergjitė nga medikamentet
-Reaksionet e menjėhershme ndodhin brenda orės sė parė tė marrjes sė medikamentit dhe shfaqen me klinikėn e anafilaksisė, tė edemės sė laringsit, me vėshtirėsi nė frymėmarrje, kolaps dhe urtikarie.
-Reaksionet e pėrshpejtuara ndodhin brenda 72 orėve pas marrjes sė medikamentit dhe tregojnė se lidhen, ashtu si dhe reaksionet e menjėhershme me njė sensibilizim tė mėparshėm.
-Reaksionet e vonuara shfaqen disa ditė pas fillimit tė mjekimit. Klinika e tyre pėrbėhet nga urtikaria, eritema, ekzantema, dhe sėmundja e seruimit. Kjo e fundit mund tė ndodh vetėm ose mund tė jetė pjesė e njė reaksioni tė menjėhershėm. Urtikariet pėrbėjnė 50 % tė reaksioneve. Nė urtikariet e vonuara mund tė mos ketė pasur kontakt tė mėparshėm me medikamentin dhe reaksioni ndodh disa ditė pas marrjes sė tij(5-11 ditė).
lajme.parajsa.com
Komentoni artikullin
