Michael DeBakey, vdes nė moshėn 99-vjeēare
13.07.2008 12:00 Shendeti - Burimi: Observer Shendeti
Kardiovaskulari i njohur nė tė gjithė botėn Dr.Michael DeBakeey, i cili ishte nismėtari i parė i procedurave operacionale tė zemrės, operacionet bypass, si dhe ka shpikur disa pajisje tė cilėt ndihmojnė pacientėt qė kanė probleme me zemrėn; ndėrroi jetė nė moshėn 99-vjeēare mbrėmjen e sė premtes nė The Methodist Hospital nė Houston, Texas.
Vdekja e tij ka ardhur nga shkaqe natyrale, kėshtu janė shprehur edhe mjekėt e kėtij spitali. Nė shkurt 2006 DeBakey kreu ndėrhyrje kirurgjikale pėr njė dėmtim tė aortės, njė procedurė tė cilėn e kishte zhvilluar ai. DeBakey njihet si lideri i botės nga pacientėt e tij tė cilėt i ka ndihmuar me problemet e tyre kardiake.
Reputacioni i Dr.DeBakey shkėlqen mes shumė njerėzve nė The Methodist Hospital, sepse ai ka trajtuar aty tė gjithė ata qė kishin nevojė: koka shteti, zotėr shtėpie, biznesmenė dhe oresidentė, ashtu si ka trajtuar edhe njerėz tė thjeshtė pa tituj apo dekorata", thotė Ron Girotto, president i The Methodist Hospital. Girotto thotė sė "ndėrhyrja kirurgjikale pėrmirėsoi kushtet njerėzore, duke i shpėtuar sėmundjeve vdekjeprurėse dhe ndihmon jetėn e brezave qė do vijnė".
Ende kur ishte nė shkollėn mjekėsore nė 1932, Dr.DeBakey shpiku njė pompė cilindrike, e cila u bė komponenti kryesor nė aparatet e zemrės dhe tė mushkėrive. Kėto aparate marrin pėrsipėr tė realizojnė funksionin e zemrės dhe tė mushkėrive gjatė ndėrhyrjeve.
Ky ishte vetėm fillimi i njė sėrė inovacionesh dhe zbulimesh nė fushėn e mjekėsisė. Aparaturat dhe procedurat e zhvilluara nga DeBakey ishin risi nė botėn e mjekėsisė. Sot, ato janė pjesė e pandashme e procedurave e aparaturave nė shumė spitale.
Kėshtu ai ishte pionier i zhvillimit tė operacioneve me zemėr artificiale, zbulimin e pompave tė zemrės deri nė pritje tė realizimit tė transplantim, dhe ndihmoi nė krijimin e mė shumė se 70 aparaturave e mjeteve kirurgjikale.
Nė intervistėn e rrallė tė publikuar nė dhjetor 2006, qė DeBakey ka dhėnė pėr New York Times tregon pėr detajet nė aortėn e tij tė dėmtuar, kur ai ishte 97 vjeē. "Kjo ėshtė njė mrekulli", ėshtė shprehur DeBakey. "Unė realisht mund tė mos isha kėtu". Fillimisht ai nuk pranoi qė tė kryhej ky operacion dhe refuzoi tė shtrohej nė spital, por kur ai ishte i pandėrgjegjshėm dhe shumė pranė vdekjes, bashkėshortja e tij dhe doktorė proceduan, pavarėsisht moshės sė tij. DeBakey kaloi disa muaj nė spital.
Pasi u shtrua nė spital, DeBakey i tha doktorėve tė tij se ishte i kėnaqur qė ata e kishin operuar, pavarėsisht refuzimeve tė tij tė hershme. "Nė qoftė se ata nuk do ta kishin bėrė kėtė, unė do tė kisha vdekur", ka thėnė ai. Dr.William T.Butler, koleg i DeBakey, thotė se nė mars 2006 DeBakey e stabilizoi veten e tij qė nė ndėrhyrjen e parė kirurgjikale si "maestro i operacioneve kirurgjikale".
Pacientėt e tij vinin nga vende tė ndryshme tė botės, apo edhe nga tė ashtuquajturat vende tė botės sė tretė, edhe figura tė njohura si Duka i Windsor, Shan nga Iran, Mbreti Hussein i Jordanisė, presidenti i Turqisė Turgut Ozal, liderja nga Nikaragua Violetta Chamorre dhe presidenti Kennedy, Johnson dhe Nixon.
DeBakey bėri sėrish artikuj nė 1996, kur ai fluturoi nė Moskė pėr tė ndihmuar nė ekzaminimin e sėmundjes sė Presidentit Rus Boris Yeltsin dhe shėrbeu si konsulent kur ai iu nėnshtrua ndėrhyrjes kirurgjikale. DeBakey shėrbeu si kryetar u komisionit tė sėmundjeve tė zemrės, kancerit dhe rrahjeve tė zemrės dhatė qeverisjes Johnson dhe ndihmoi nė stabilizimin e Librarisė Kombėtare Mjekėsore. Ai ėshtė autor i mė tepėr se 1 000 raporteve mjekėsore, letrave, kapitujve e librave kirurgjikalė, mjekėsorė apo lėndė tė ngjashme.
DeBakey trajnoi mijėra kirurgė kardiovaskularė, tė cilėt tani praktikojnė punėn e tyre nė vende tė ndryshme tė botės.
"Unė e pėlqej shumė punėn time. E pėlqej kaq shumė sa nuk dua rė bėj asgjė tjetėr, qė nuk ka tė bėjė me tė", ėshtė shprehur DeBakey.
Me mbėrritjen e medikamenteve anti-refuzim, ciklosporinė, u krijua njė nxitje e re pėr transplantimin e organeve. Nė vitin 1984 DeBakey realizoi transplantin e tij tė parė tė zemrės nė 14 vjet.
Puna e tij si zbulues vazhdoi edhe mė tej. Nė 1990 Debakey kreu ndėrhyrje kirurgjikale nė ventrikul dhe vendosi aty nė aparat tė vogėl deri nė pritje tė transplantit tė zemrės.
Nė vitin 1990 ai mori njė rol aktiv nė krijimin e institutit tė zemrės Michael E. DeBakey nė Hays, Kan. DeBAkey ka lindur nė 7 shtator 1908 bė Lake Charles, ishte djali i njė emigranti libanez. Ai zgjoi interes pėr mjekėsinė nga bisedat e fizikanėve nė farmacinė e babait tė tij.
"Unė gjithmonė dėshiroja tė bėhesha doktor. Vetėm se nuk dija se nė cilin profil mjekėsore do isha", ka thėnė njėherė DeBakey.
Ai mori diplomėn dhe gradat mjekėsore nga universiteti i Tulanės nė New Orleans. Nė fillesat e karrierės sė tij, DeBakey zbuloi njė teknike tė re pėr transfuzionin e gjakut, mėnyra tė reja qepje dhe gėrshėrė prerėse. Gjatė Luftės sė Dytė Botėrore DeBakey punoi nė Evropė si kirurg i pėrgjithshėm nė divizionin e konsultave kirurgjikale, ndihmoi nė pėrmirėsimin e aparaturave nė kėto spitale dhe ndikoi nė specializimin e qendrave rė trajtimit pėr veteranėt. Ai u kthye nė Tulabe pas luftės dhe u bashkua mė Baylor University College of Medicine nė Houston nė vitin 1948.
Bashkėshortja e parė e DeBakey, Diana Cooper DeBakey, vdiq nga njė atak kardiak nė vitin 1972. Tre vjet mė vonė, DeBakey u martua me njė aktore tė filmave gjermanė, Katrin Fehlhaber.
Vdekja e tij ka ardhur nga shkaqe natyrale, kėshtu janė shprehur edhe mjekėt e kėtij spitali. Nė shkurt 2006 DeBakey kreu ndėrhyrje kirurgjikale pėr njė dėmtim tė aortės, njė procedurė tė cilėn e kishte zhvilluar ai. DeBakey njihet si lideri i botės nga pacientėt e tij tė cilėt i ka ndihmuar me problemet e tyre kardiake.
Reputacioni i Dr.DeBakey shkėlqen mes shumė njerėzve nė The Methodist Hospital, sepse ai ka trajtuar aty tė gjithė ata qė kishin nevojė: koka shteti, zotėr shtėpie, biznesmenė dhe oresidentė, ashtu si ka trajtuar edhe njerėz tė thjeshtė pa tituj apo dekorata", thotė Ron Girotto, president i The Methodist Hospital. Girotto thotė sė "ndėrhyrja kirurgjikale pėrmirėsoi kushtet njerėzore, duke i shpėtuar sėmundjeve vdekjeprurėse dhe ndihmon jetėn e brezave qė do vijnė".
Ende kur ishte nė shkollėn mjekėsore nė 1932, Dr.DeBakey shpiku njė pompė cilindrike, e cila u bė komponenti kryesor nė aparatet e zemrės dhe tė mushkėrive. Kėto aparate marrin pėrsipėr tė realizojnė funksionin e zemrės dhe tė mushkėrive gjatė ndėrhyrjeve.
Ky ishte vetėm fillimi i njė sėrė inovacionesh dhe zbulimesh nė fushėn e mjekėsisė. Aparaturat dhe procedurat e zhvilluara nga DeBakey ishin risi nė botėn e mjekėsisė. Sot, ato janė pjesė e pandashme e procedurave e aparaturave nė shumė spitale.
Kėshtu ai ishte pionier i zhvillimit tė operacioneve me zemėr artificiale, zbulimin e pompave tė zemrės deri nė pritje tė realizimit tė transplantim, dhe ndihmoi nė krijimin e mė shumė se 70 aparaturave e mjeteve kirurgjikale.
Nė intervistėn e rrallė tė publikuar nė dhjetor 2006, qė DeBakey ka dhėnė pėr New York Times tregon pėr detajet nė aortėn e tij tė dėmtuar, kur ai ishte 97 vjeē. "Kjo ėshtė njė mrekulli", ėshtė shprehur DeBakey. "Unė realisht mund tė mos isha kėtu". Fillimisht ai nuk pranoi qė tė kryhej ky operacion dhe refuzoi tė shtrohej nė spital, por kur ai ishte i pandėrgjegjshėm dhe shumė pranė vdekjes, bashkėshortja e tij dhe doktorė proceduan, pavarėsisht moshės sė tij. DeBakey kaloi disa muaj nė spital.
Pasi u shtrua nė spital, DeBakey i tha doktorėve tė tij se ishte i kėnaqur qė ata e kishin operuar, pavarėsisht refuzimeve tė tij tė hershme. "Nė qoftė se ata nuk do ta kishin bėrė kėtė, unė do tė kisha vdekur", ka thėnė ai. Dr.William T.Butler, koleg i DeBakey, thotė se nė mars 2006 DeBakey e stabilizoi veten e tij qė nė ndėrhyrjen e parė kirurgjikale si "maestro i operacioneve kirurgjikale".
Pacientėt e tij vinin nga vende tė ndryshme tė botės, apo edhe nga tė ashtuquajturat vende tė botės sė tretė, edhe figura tė njohura si Duka i Windsor, Shan nga Iran, Mbreti Hussein i Jordanisė, presidenti i Turqisė Turgut Ozal, liderja nga Nikaragua Violetta Chamorre dhe presidenti Kennedy, Johnson dhe Nixon.
DeBakey bėri sėrish artikuj nė 1996, kur ai fluturoi nė Moskė pėr tė ndihmuar nė ekzaminimin e sėmundjes sė Presidentit Rus Boris Yeltsin dhe shėrbeu si konsulent kur ai iu nėnshtrua ndėrhyrjes kirurgjikale. DeBakey shėrbeu si kryetar u komisionit tė sėmundjeve tė zemrės, kancerit dhe rrahjeve tė zemrės dhatė qeverisjes Johnson dhe ndihmoi nė stabilizimin e Librarisė Kombėtare Mjekėsore. Ai ėshtė autor i mė tepėr se 1 000 raporteve mjekėsore, letrave, kapitujve e librave kirurgjikalė, mjekėsorė apo lėndė tė ngjashme.
DeBakey trajnoi mijėra kirurgė kardiovaskularė, tė cilėt tani praktikojnė punėn e tyre nė vende tė ndryshme tė botės.
"Unė e pėlqej shumė punėn time. E pėlqej kaq shumė sa nuk dua rė bėj asgjė tjetėr, qė nuk ka tė bėjė me tė", ėshtė shprehur DeBakey.
Me mbėrritjen e medikamenteve anti-refuzim, ciklosporinė, u krijua njė nxitje e re pėr transplantimin e organeve. Nė vitin 1984 DeBakey realizoi transplantin e tij tė parė tė zemrės nė 14 vjet.
Puna e tij si zbulues vazhdoi edhe mė tej. Nė 1990 Debakey kreu ndėrhyrje kirurgjikale nė ventrikul dhe vendosi aty nė aparat tė vogėl deri nė pritje tė transplantit tė zemrės.
Nė vitin 1990 ai mori njė rol aktiv nė krijimin e institutit tė zemrės Michael E. DeBakey nė Hays, Kan. DeBAkey ka lindur nė 7 shtator 1908 bė Lake Charles, ishte djali i njė emigranti libanez. Ai zgjoi interes pėr mjekėsinė nga bisedat e fizikanėve nė farmacinė e babait tė tij.
"Unė gjithmonė dėshiroja tė bėhesha doktor. Vetėm se nuk dija se nė cilin profil mjekėsore do isha", ka thėnė njėherė DeBakey.
Ai mori diplomėn dhe gradat mjekėsore nga universiteti i Tulanės nė New Orleans. Nė fillesat e karrierės sė tij, DeBakey zbuloi njė teknike tė re pėr transfuzionin e gjakut, mėnyra tė reja qepje dhe gėrshėrė prerėse. Gjatė Luftės sė Dytė Botėrore DeBakey punoi nė Evropė si kirurg i pėrgjithshėm nė divizionin e konsultave kirurgjikale, ndihmoi nė pėrmirėsimin e aparaturave nė kėto spitale dhe ndikoi nė specializimin e qendrave rė trajtimit pėr veteranėt. Ai u kthye nė Tulabe pas luftės dhe u bashkua mė Baylor University College of Medicine nė Houston nė vitin 1948.
Bashkėshortja e parė e DeBakey, Diana Cooper DeBakey, vdiq nga njė atak kardiak nė vitin 1972. Tre vjet mė vonė, DeBakey u martua me njė aktore tė filmave gjermanė, Katrin Fehlhaber.
lajme.parajsa.com
Komentoni artikullin
